De ebola-uitbraak in de Democratische Republiek Congo loopt verder uit de hand. Volgens de Verenigde Naties groeit de epidemie inmiddels “exponentieel”, met ruim 2500 doden en meer dan 5000 besmettingen. Er speelt bovendien nog een probleem dat hulpverleners kopzorgen bezorgt: de medische middelen om de uitbraak te stoppen zijn beperkt.
Waarschuwing vanuit Bunia
De alarmerende cijfers werden naar buiten gebracht vanuit Bunia, een stad in het oosten van het land. Persbureaus ANP en Reuters verspreidden het bericht van een vertegenwoordiger van de VN. Die spreekt onomwonden van exponentiële groei, een term die epidemiologen alleen gebruiken bij een sterk versnellende verspreiding.
Het gaat volgens de betrokken hulporganisaties om de dodelijkste ebola-uitbraak ooit in de Democratische Republiek Congo. Dat land kent inmiddels een lange geschiedenis met het virus. Toch is de omvang van deze golf uitzonderlijk, ook in vergelijking met eerdere epidemieën in de regio.
Verspreid over een enorm gebied
Wat de bestrijding extra ingewikkeld maakt, is de geografische spreiding. Het virus zou zich volgens de VN inmiddels over een gebied ter grootte van Frankrijk hebben verspreid. Daardoor moeten teams enorme afstanden afleggen om contacten van patiënten op te sporen. Bovendien is de infrastructuur in het oosten van het land op veel plekken slecht.
Contactonderzoek vormt bij ebola de kern van elke bestrijdingsstrategie. Iedere besmette persoon moet snel worden geïsoleerd, waarna alle contacten in beeld komen. Wanneer dat proces hapert, verspreidt het virus zich verder in dorpen en steden. Daarom benadrukt de VN dat de uitbraak snel moet worden ingedamd.
Zorgen over de buurlanden
De vrees bestaat dat het virus over de grenzen heen trekt. In buurland Oeganda zijn volgens de beschikbare cijfers twintig besmettingen en twee sterfgevallen geregistreerd. Het overgrote deel van de gevallen blijft dus binnen Congo zelf. Echter, die twintig gevallen laten zien hoe makkelijk het virus grenzen passeert.
Grensregio’s in Oost-Afrika kennen intensief verkeer van handelaren, families en vluchtelingen. Daarom is ook screening bij grensposten een belangrijk onderdeel van de aanpak. De VN waarschuwen dat verdere verspreiding naar buurlanden dreigt zolang de uitbraak niet onder controle is. Van bevestigde gevallen in andere landen dan Oeganda is voorlopig geen sprake.
Vaccin ontbreekt voor deze variant
Een cruciaal knelpunt zit in de vaccinatie. Bij deze uitbraak gaat het om de bundibugyovariant van het ebolavirus, waarvoor nog geen goedgekeurd vaccin bestaat. Bij eerdere uitbraken van andere varianten konden hulpverleners wel snel prikken, onder meer rond patiënten en zorgpersoneel. Die aanpak wierp destijds duidelijk vruchten af.
De Wereldgezondheidsorganisatie meldde dat Congo 70.000 doses krijgt van een vaccin tegen een andere ebolavariant. De hoop is dat dat middel op zijn minst gedeeltelijke bescherming biedt. Zekerheid daarover is er niet, en dat maakt de situatie onvoorspelbaar. Vooralsnog blijven isolatie, hygiëne en snelle opsporing daarom de belangrijkste wapens.
Hulp dreigt binnen weken op te raken
Naast het medische probleem speelt een financieel probleem. De hulp aan het land schiet volgens de VN tekort. Er zou nog maar voor een paar weken genoeg hulp beschikbaar zijn. Wanneer die voorraden opdrogen, komen behandelcentra, beschermende kleding en vervoer direct in gevaar.
Zorgpersoneel loopt bij ebola een verhoogd risico, zeker zonder voldoende beschermingsmiddelen. Bovendien haken lokale gemeenschappen sneller af als de zorg zichtbaar tekortschiet. Vertrouwen is bij ebola-bestrijding minstens zo belangrijk als medische capaciteit. Patiënten die zorg mijden, blijven immers thuis en besmetten daar familieleden.
Wat dit betekent voor de regio
Voor de bevolking in het oosten van Congo komt deze crisis bovenop bestaande problemen. De regio kampt al jaren met gewapend geweld en ontheemding. Hulpverleners kunnen daardoor niet overal veilig werken. Vervolgens ontstaan blinde vlekken, precies de plekken waar een uitbraak zich ongestoord kan uitbreiden.
De internationale dimensie is evenmin te negeren. Eerdere ebola-uitbraken in West- en Centraal-Afrika lieten zien hoe snel de kosten oplopen bij te laat ingrijpen. Vroegtijdige financiering is doorgaans vele malen goedkoper dan een noodoperatie achteraf. Daarom klinkt de oproep van de VN nu zo dringend.
Cijfers met de nodige kanttekeningen
Bij alle getallen past voorzichtigheid. Het aantal van ruim 2500 doden en meer dan 5000 besmettingen betreft de laatste beschikbare stand. Een exacte peildatum ontbreekt in de berichtgeving. Bovendien is bekend dat registratie in afgelegen gebieden vaak achterloopt, waardoor de werkelijke aantallen hoger kunnen liggen.
Ook over de precieze bron van de uitspraken bestaat onduidelijkheid. Sommige media schrijven dat “de Verenigde Naties” waarschuwen, andere spreken over een vertegenwoordiger van de organisatie. De boodschap is in beide gevallen identiek. De uitbraak groeit sneller dan de respons, en dat is het kernprobleem.
Wat er nu moet gebeuren
De komende weken zijn bepalend. Als de 70.000 doses daadwerkelijk aankomen en gericht worden ingezet, kan dat de curve mogelijk afvlakken. Tegelijkertijd blijft extra geld nodig om behandelcentra open te houden. Zonder die middelen dreigt de respons juist af te schalen op het slechtst denkbare moment.
Voor Nederland en andere donorlanden ligt er een concrete vraag op tafel: bijspringen of afwachten. De WHO en de VN houden de situatie dagelijks in de gaten en verwachten nieuwe cijfers. Voorlopig blijft de conclusie ongemakkelijk. Het virus gaat sneller vooruit dan de hulp die het moet stoppen.
Bronnen en credits
Bronnen: Nieuws.nl, RTL Nieuws
