Het Huis Oranje-Nassau heeft omgerekend bijna 576 miljoen euro verdiend aan de koloniale geschiedenis van Nederland. Dat blijkt uit de studie naar de rol van het koningshuis in het koloniale verleden die vrijdag is gepresenteerd. Vrijwel al dit geld, een kleine 566 miljoen euro, kwam uit het voormalige Nederlands-Indië.
Bijna alle winst uit Nederlands-Indië
Het grootste deel van het bedrag is dus afkomstig uit één gebied. Van de bijna 576 miljoen euro komt een kleine 566 miljoen uit het voormalige Nederlands-Indië. Daarmee blijft voor de rest van de koloniale wereld maar een bescheiden deel over. Het onderzoek laat zien dat de financiële band tussen het koningshuis en het koloniale verleden vooral in de Oost lag.
Een klein deel uit West-Afrika en de Amerika’s
De overige verdiensten kwamen uit het voormalige octrooigebied van de West-Indische Compagnie, namelijk West-Afrika en de Amerika’s. Het gaat daarbij om het gebied waarin die handelscompagnie van oudsher de exclusieve rechten had. Dit deel is, afgezet tegen de opbrengsten uit Nederlands-Indië, beperkt van omvang.
Vrijwel niets verdiend aan slavenhandel
Opvallend is wat het onderzoek over de slavernij zegt. Volgens de studie werd er vrijwel niets verdiend aan de trans-Atlantische slavenhandel en de Caribische slavernij. Die bevinding is relevant omdat de rol van het koningshuis in het slavernijverleden al langer onderwerp van debat is. Het onderzoek wijst de inkomsten van de Oranjes dus vooral aan andere koloniale activiteiten toe.
Prestige naast inkomen
Het kolonialisme leverde de Oranjes naast inkomen ook prestige op, zegt hoofdonderzoeker Gert Oostindie. “De stadhouders bouwden dankzij de compagnieën exotische collecties op en verfraaiden hun huizen en tuinen met koloniale elementen”, aldus Oostindie. De koloniale wereld liet zo zichtbaar sporen na in de woningen en tuinen van de stadhouders.
Van trots naar ongemak onder Juliana
Volgens Oostindie veranderde dit onder koningin Juliana langzaam in ongemak over het kolonialisme. Die omslag betreft de houding binnen het huis zelf. Waar de stadhouders de koloniale elementen nog gebruikten om hun omgeving te verfraaien, groeide later twijfel over de herkomst en betekenis ervan.
Een onderzoek dat al jaren loopt
Gert Oostindie is oud-hoogleraar aan de Universiteit Leiden. Hij begon eind 2022 aan een uitgebreider onderzoek naar de rol van het Huis Oranje-Nassau in de koloniale geschiedenis en verwachtte daar drie jaar voor nodig te hebben. De nu gepresenteerde studie is de uitkomst van dat langere traject. Het onderzoek werd destijds al aangekondigd als een verdieping van een eerdere, voorlopige schatting.
De eerdere schatting van 545 miljoen euro
Die voorlopige schatting verscheen in juni 2023. Het ging om het onderzoek naar het slavernijverleden dat het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties op verzoek van Tweede Kamerleden liet uitvoeren, onder aanvoering van het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde in Leiden. Daarin werd voor de periode 1675 tot 1770 een bedrag van minstens 545 miljoen euro berekend, omgerekend naar hedendaagse prijzen. Dat is een ander onderzoek dan de studie van nu. De twee bedragen mogen dus niet zonder meer met elkaar worden vergeleken.
Wat het onderzoek uit 2023 liet zien
Volgens dat eerdere onderzoek maakte het koloniale profijt van de stadhouders Willem III, IV en V de helft uit van de toen bekende inkomsten van de stadhouders in die periode. Ook het aandeel in de Vereenigde Oostindische Compagnie kwam aan bod. De Oranjes investeerden niet in de VOC, maar de aandeelhouders regelden bij de oprichting dat zij werden uitbetaald alsof ze ongeveer 3 procent van de aandelen hadden. De stadhouders gebruikten daarnaast regelmatig hun invloed om problemen van de handelsonderneming op te lossen.
Waarom bedragen uit het verleden lastig te duiden zijn
Al in 2023 maakten onderzoekers duidelijk dat zulke bedragen met voorzichtigheid moeten worden gelezen. Maritiem historicus Gerhard de Kok noemde het toen genoemde bedrag een interessant startpunt voor verder onderzoek. Tegelijk wees hij erop dat het moeilijk is om de waarde van geld van honderden jaren terug om te rekenen naar euro’s. Ook was toen nog veel onduidelijk over inkomstenstromen van onder meer de West-Indische Compagnie en de Sociëteit van Suriname.
Een bekend maar nu concreter beeld
Historici zeggen al langer dat de familie Van Oranje-Nassau zeer betrokken was bij de koloniale overheersing van het toenmalige Nederlands-Indië, Suriname en de Caraïbische eilanden. Wat nog niet bekend was, is hoe groot de financiële belangen waren. De studie van nu geeft daar een concreter antwoord op, met bijna 576 miljoen euro als totaalbedrag en een duidelijke verdeling over de gebieden.
De stand van zaken
De studie naar de rol van het koningshuis in het koloniale verleden is vrijdag gepresenteerd. Daarmee ligt er een bedrag van bijna 576 miljoen euro, waarvan het overgrote deel uit Nederlands-Indië kwam, en de conclusie dat er vrijwel niets werd verdiend aan de trans-Atlantische slavenhandel en de Caribische slavernij. Hoofdonderzoeker Gert Oostindie benadrukt daarnaast dat het kolonialisme de Oranjes ook prestige opleverde.
Bronnen: Nederlands Dagblad, Nieuws.nl, Welingelichte Kringen, nos.nl, linda.nl, wnl.tv
.jpg){kind=link}