Mitchell Esajas, medeoprichter van The Black Archives en New Urban Collective, levert het koninklijke lintje in dat hij in 2023 ontving. Aanleiding is het onderzoek naar de rol van het Huis Oranje-Nassau in het koloniale verleden. Esajas vindt de verklaring die koning Willem-Alexander na de presentatie van dat onderzoek uitsprak niet krachtig genoeg.
Een lintje voor jarenlange maatschappelijke inzet
Esajas ontving in 2023 een koninklijke onderscheiding voor zijn maatschappelijke betrokkenheid. Die inzet toonde hij via Kick Out Zwarte Piet, New Urban Collective en The Black Archives. The Black Archives meldde destijds dat hij werd benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau. Hij werd verrast met het lintje, dat hem werd opgespeld door burgemeester Halsema van Amsterdam.
Esajas is een van de voormannen van de protestbeweging Kick Out Zwarte Piet. Hij richtte daarnaast The Black Archives en New Urban Collective mee op. Het zijn organisaties die zich bezighouden met de Zwarte geschiedenis en met antiracisme in Nederland.
Gemengde gevoelens vanaf het begin
Al bij de uitreiking sprak Esajas over tegenstrijdige emoties. Hij schreef dat hij gemengde gevoelens had bij de lintjes en het koningshuis. Tegelijk zag hij de onderscheiding als een stukje erkenning en waardering voor het harde werk en de strijd van niet alleen hemzelf, maar van alle mensen die zich hebben ingezet voor New Urban Collective, The Black Archives en Kick Out Zwarte Piet.
In een later opiniestuk voor OneWorld schreef hij dat hij destijds had overwogen het lintje terug te geven. Dat deed hij toen niet. Zijn familie en vriendin hadden volgens hem anderhalf jaar veel moeite gedaan om het lintje voor hem te krijgen, en dat woog voor hem zwaar. Hij zag de onderscheiding vooral als erkenning vanuit zijn familie en community.
Racistische reacties na de uitreiking
Na de uitreiking ontving Esajas naast lof ook een lawine aan racistische reacties op sociale media. Hij schreef daarover dat hij die hoeveelheid niet had verwacht. Naar aanleiding van die berichten zei hij aangifte van racisme te gaan doen. In dat opiniestuk noemde hij de reacties een teken van hoe onveilig het voor Zwarte mensen kan zijn om racisme aan te kaarten.
Hij schreef ook dat de koning op Koningsdag had gezegd het onderzoek naar de rol van zijn familie in de slavernij te willen afwachten voordat hij zou overgaan tot excuses. Als nieuwbakken ridder, archivist en antropoloog kon Esajas zich daarin vinden. Hij zei niet te zitten wachten op lege woorden zonder dat er een plan voor herstel aan is gekoppeld.
Het onderzoek en de verklaring van de koning
Dat onderzoek is nu gepresenteerd. Esajas zegt dat de conclusies voor hem niet verrassend zijn. Hij wijst erop dat het koningshuis volgens het onderzoek op verschillende manieren profiteerde van slavernij en kolonialisme. Na de presentatie deed koning Willem-Alexander een verklaring. Esajas vindt die niet krachtig genoeg en besluit daarom het lintje in te leveren.
Hij zegt dat het lintje voor hem nog altijd een erkenning van zijn maatschappelijke inzet is. Vanwege het onderzoek wil hij het echter niet meer dragen.
‘Woorden zijn niet genoeg’
Esajas reageerde vanuit Ghana, waar hij vrijdag in Kormantse was. Daar zei hij: “Woorden over verzoening en verbinding zijn niet genoeg zolang economische en raciale ongelijkheid blijft bestaan.” Daarmee legt hij de nadruk op concrete gevolgen van het koloniale verleden, niet op symbolische gebaren alleen.
Die gedachte past bij wat hij eerder schreef over excuses. In zijn opiniestuk stelde hij dat de gevolgen van het slavernijverleden gerepareerd moeten worden. Hij pleitte voor een maatschappelijk gesprek over herstel, ook met het koningshuis.
Erkenning voor een jarenlange strijd
Esajas noemt het prijzenswaardig dat de koning het onderzoek heeft laten uitvoeren. Tegelijk zegt hij dat dit mede het resultaat is van de jarenlange strijd van Zwarte gemeenschappen. Volgens hem is het onderzoek dus niet alleen een besluit van het staatshoofd, maar ook een uitkomst van langdurig verzet en aandringen.
Daarmee blijft zijn standpunt in twee delen uiteenvallen. Hij waardeert dat het onderzoek er is en dat het is uitgevoerd. De verklaring van de koning daarna vindt hij te mager. Het inleveren van het lintje is zijn manier om dat verschil zichtbaar te maken.
Wat het lintje voor hem betekende
Voor Esajas was de onderscheiding in 2023 een erkenning van het werk dat hij en anderen jarenlang deden. Hij schreef toen dat het ook een vorm van eerherstel is voor antiracismeactivisten die in het verleden zijn weggezet of gecriminaliseerd. Door het lintje nu in te leveren, geeft hij die erkenning niet op voor zijn werk, maar wel de band met een onderscheiding namens het koningshuis.
Hij vindt dat de uitkomsten van het onderzoek om meer vragen dan alleen een verklaring. Het inleveren van zijn lintje is een persoonlijke keuze die hij verbindt aan de inhoud van het onderzoek en aan de reactie die daarop volgde.
Bronnen en credits
Bronnen: Nieuws.nl, RTL Boulevard, theblackarchives.nl, oneworld.nl
Foto: Koning Willem-Alexander naast een burgemeester met ambtsketen — Sander Perquin (bron), CC BY 4.0
Foto: Koning Willem-Alexander, koningin Máxima en prinses Amalia lopen over de rode loper — Chambre des Députés (bron), CC BY 4.0
.jpg){kind=link}
.jpg){kind=link}