De aangekondigde bekeuringen voor boeren die met trekkers over de snelweg A31 reden, komen er niet. Eerder liet de politie nog weten dat overtreders alsnog een boete op de mat zouden krijgen, ook als hun kenteken was afgeplakt. Nu blijkt na onderzoek dat ‘de basis’ ontbreekt om achteraf te bekeuren, en juist over het waarom houdt de politie de kaken stijf op elkaar.
Wat er op 10 augustus gebeurde
Op maandagavond 10 augustus reden boeren met een trekker de A31 op in het noorden van Friesland. Dat gebeurde volgens het ANP na een protestactie in Sexbierum tegen het stikstofbeleid. Landbouwvoertuigen horen niet thuis op een autosnelweg, omdat het snelheidsverschil met het overige verkeer groot is. Daarom greep de politie die avond direct in. Vervolgens ontstond er landelijke ophef over de vraag of de actievoerders zouden worden aangepakt.
De politie liet kort na het incident weten dat er bekeuringen zouden volgen. Bovendien zou worden uitgezocht van wie de trekkers waren waarvan de kentekens waren afgeplakt. Die aankondiging paste in een bredere discussie over de strafrechtelijke aanpak van blokkades en protestacties op snelwegen. Toch pakt het onderzoek nu anders uit dan de politie destijds suggereerde.
Afgeplakte kentekens en genoteerde gegevens
Volgens een woordvoerder van de politie Noord-Nederland lag de prioriteit die avond bij ‘het herstellen van de verkeersveiligheid op de A31′. Agenten richtten zich dus eerst op het van de weg krijgen van de voertuigen. Daarnaast noteerde de politie gegevens van boeren, juist om achteraf te kunnen bekeuren. Die aanpak is gebruikelijk bij drukke, onoverzichtelijke situaties waarin staandehouden risico’s oplevert.
Het afplakken van kentekens speelt daarbij een belangrijke rol. Zonder leesbaar kenteken kan een voertuig immers niet zomaar aan een eigenaar worden gekoppeld. Bovendien is het afdekken van een kentekenplaat op zichzelf al een overtreding. Toch blijkt die constatering onvoldoende om er achteraf individuele boetes aan te verbinden. De politie geeft niet aan of het onderzoek naar de afgeplakte platen concreet iets heeft opgeleverd.
Politie ziet onvoldoende bewijs per bestuurder
De kern van de zaak zit in de bewijsvoering. ‘Op basis van de informatie die de politie tot haar beschikking heeft, kunnen specifieke strafbare feiten echter onvoldoende aan individuele bestuurders worden toegeschreven’, aldus de woordvoerder. Met andere woorden: het staat vast dat er trekkers op de snelweg reden, maar niet wie precies wat deed. Daarmee valt de juridische bodem onder een bekeuring weg.
In het Nederlandse strafrecht moet een overtreding aan een concrete persoon worden gekoppeld. Een algemeen beeld van een groep volstaat daarvoor niet. Daarom kan het gebeuren dat een incident zichtbaar was voor duizenden weggebruikers, terwijl er toch geen enkele boete volgt. Dat voelt voor buitenstaanders vaak onbevredigend. Juridisch is het echter een bekend struikelblok bij groepsacties.
De vraag die onbeantwoord blijft
Opvallend is wat de politie níét toelicht. Op de vraag waarom specifieke feiten niet aan individuele bestuurders zijn toe te schrijven, geeft de woordvoerder geen antwoord. Daardoor blijft onduidelijk of het schort aan beeldmateriaal, aan getuigenverklaringen of aan de kwaliteit van de genoteerde gegevens. Ook blijft in het midden of het afplakken van de kentekens doorslaggevend was voor de uitkomst.
Die stilte voedt vragen over de handhaving. Immers, de politie kondigde zelf actief aan dat er boetes zouden komen. Zo’n aankondiging schept verwachtingen bij het publiek en bij de betrokkenen. Vervolgens komt het bericht dat de zaak stopt, zonder uitleg over de precieze obstakels. Daarmee ontstaat een informatiegat dat gemakkelijk met aannames wordt gevuld.
Discussie over gelijke behandeling laait op
Het besluit valt in een gevoelige politieke context. Al langer wordt gediscussieerd over de vraag of demonstrerende boeren en klimaatactivisten gelijk worden behandeld. Bij blokkades van snelwegen door klimaatdemonstranten volgden in het verleden massaal aanhoudingen. Bij trekkeracties ligt het beeld vaak anders, mede omdat het optreden tegen zware landbouwvoertuigen praktische risico’s meebrengt. Toch zal dit nieuws die discussie opnieuw aanwakkeren.
Voor weggebruikers is er nog een andere kant. Een trekker op een snelweg levert een reëel gevaar op voor het overige verkeer. Automobilisten die met 100 of 130 kilometer per uur naderen, hebben weinig reactietijd. Daarom benadrukte de politie eerder dat de verkeersveiligheid voorop stond. Dat de avond zonder ongelukken verliep, is achteraf gezien een geruststellende constatering.
Wat handhaving bij protestacties zo lastig maakt
Deze zaak laat zien hoe wankel handhaving achteraf kan zijn. Tijdens een actie moeten agenten razendsnel keuzes maken. Verkeer stilleggen, omleidingen instellen en escalatie voorkomen gaan dan vóór het opbouwen van een dossier. Vervolgens blijkt dat dossier soms te dun voor een strafrechtelijk vervolg. Bovendien werken deelnemers aan zulke acties niet altijd mee aan identificatie.
Deskundigen wijzen er vaker op dat bewijsproblemen bij groepsacties structureel zijn. Camerabeelden ontbreken, of ze zijn onvoldoende scherp om bestuurders te herkennen. Daarnaast staan trekkers soms op naam van een bedrijf, terwijl de bestuurder iemand anders is. Daarom kan zelfs een leesbaar kenteken onvoldoende houvast geven. Al die factoren samen bepalen of een boete standhoudt.
Hoe het nu verder gaat
Voorlopig blijft het bij de mededeling van de politie Noord-Nederland dat er geen bekeuringen volgen. Of er nog een ander vervolg komt, bijvoorbeeld bestuursrechtelijk of via het Openbaar Ministerie, is uit de beschikbare informatie niet op te maken. Wel is duidelijk dat de zaak politiek nog niet is afgerond. Vragen over de aanpak van boerenprotest op snelwegen liggen namelijk al langer op tafel. De kans is groot dat de politie alsnog om opheldering wordt gevraagd over die ene onbeantwoorde vraag.
Bronnen en credits
Bronnen: AD, Nieuws.nl, Telegraaf.nl
