De rechtbank sprak dinsdag twee mannen vrij van de verkrachting van een zeventienjarig meisje in Nieuwegein. Een van hen werkte destijds bij de politie en verloor zijn baan als direct gevolg van de zaak. De uitspraak roept tal van vragen op over de grens tussen instemming en onmacht, en over de juridische bescherming van kwetsbare jongeren.
Ontmoeting in een café in IJsselstein
De zaak begon in oktober vorig jaar. Het zeventienjarige meisje leerde de twee mannen, respectievelijk 48 en 45 jaar oud, kennen in een café in IJsselstein. De mannen boden aan haar thuis te brengen. Onderweg stelden zij voor nog even te stoppen bij een fastfoodrestaurant. Op de parkeerplaats van dat restaurant vonden vervolgens seksuele handelingen plaats.
Toen het meisje aangaf dat zij naar huis wilde, stopten de mannen, zo concludeerde de rechtbank. De voormalig agent vertrok daarna lopend. De andere man bracht het meisje uiteindelijk naar haar woning. Dat zijn de feitelijke handelingen waar de rechtbank vanuit gaat, al verschilt de beoordeling sterk van wat het Openbaar Ministerie betoogde.
Wat het meisje zelf verklaarde
Het meisje legde een indringende verklaring af. Zij zei dat zij die avond alcohol had gedronken en zich machteloos en angstig voelde. Bovendien gaf zij aan dat zij zich niet had verzet en ook niet duidelijk had uitgesproken dat zij geen seksuele handelingen wilde. Die verklaring vormde een cruciaal onderdeel van het dossier, maar leidde tegelijkertijd tot een juridisch dilemma.
Het feit dat het meisje zich niet uitdrukkelijk heeft uitgesproken, betekent in juridische zin namelijk niet automatisch dat er sprake was van onmacht of gebrek aan instemming. De rechtbank erkende daarbij dat er twijfel kan bestaan over de onderlinge verhoudingen en de wensen van het meisje. Toch oordeelde de rechter dat die twijfel op zichzelf onvoldoende grond biedt voor een strafrechtelijke veroordeling.
Openbaar Ministerie eiste vier jaar gevangenisstraf
Twee weken voor de uitspraak had het Openbaar Ministerie forse straffen geëist. De officier van justitie verlangde vier jaar gevangenisstraf voor elk van de twee mannen. Volgens het OM hadden de mannen misbruik gemaakt van de kwetsbare positie van het meisje. Die kwetsbaarheid zou zijn ontstaan door haar leeftijd, het alcoholgebruik en de ongelijke machtsverhouding tussen haar en de twee volwassen mannen.
De rechtbank ging echter niet mee in die redenering. Volgens de rechter kon niet worden vastgesteld dat het meisje verkeerde in een toestand van lichamelijke of geestelijke onmacht. Ook oordeelde de rechtbank dat het meisje zich niet in een bijzonder kwetsbare positie bevond die de seksuele handelingen strafbaar maakt. Dat oordeel vormt de kern van de vrijspraak.
Juridische grens bij seks met 16- en 17-jarigen
De zaak raakt een gevoelig juridisch punt. In Nederland is seks tussen een volwassene en iemand van 16 of 17 jaar niet automatisch strafbaar. Daarvoor moet duidelijk vaststaan dat er geen instemming was, of dat de jongere zich in een toestand van onmacht bevond. Dat is een bewust hoge drempel in de wet, maar roept in zaken zoals deze ook fundamentele vragen op.
Want wat betekent het precies als een meisje aangeeft zich machteloos en angstig te hebben gevoeld, maar dit niet hardop heeft uitgesproken? De rechtbank erkende die spanning ook zelf. Zij benadrukte dat de situatie vragen oproept. Toch bleef zij binnen de grenzen van wat het strafrecht van haar vraagt: niet twijfelen, maar bewijzen.
Politiemedewerker verliest zijn baan
Voor een van de twee mannen heeft de zaak al vergaande gevolgen gehad. Hij was ten tijde van de bewuste avond weliswaar geen operationeel agent meer, maar bekleedde nog een burgerfunctie binnen de politieorganisatie. Na de aangifte van het meisje startte de politie een intern onderzoek. Dat onderzoek leidde tot zijn ontslag, nog voordat de rechtbank uitspraak had gedaan.
Het ontslag maakt de vrijspraak extra opvallend. De man verloor zijn baan, maar wordt strafrechtelijk niet schuldig bevonden. Dat roept de vraag op welke maatstaven er gelden binnen interne procedures, vergeleken met wat een rechter uiteindelijk kan bewijzen. Beide toetsen zijn anders van aard, maar voor betrokkenen zijn de gevolgen concreet en ingrijpend.
Hoger beroep niet uitgesloten
Het Openbaar Ministerie heeft nog geen definitieve beslissing genomen over een eventueel hoger beroep. Die keuze laat het OM voor later. Gaat het OM in hoger beroep, dan krijgt een hogere rechter opnieuw de kans te beoordelen of er sprake was van een strafbaar feit. Het is een recht dat het OM nadrukkelijk open houdt.
Voor het zeventienjarige meisje betekent de uitspraak een harde klap. Zij deed aangifte, legde een verklaring af en doorliep een lang juridisch traject. De vrijspraak sluit dat traject vooralsnog af zonder strafrechtelijke consequenties voor de mannen. Of het verhaal daarmee ten einde is, hangt af van de beslissing die het Openbaar Ministerie in de komende tijd neemt.
