In een jaar vol verkiezingen en zorgwekkende opiniepeilingen klinkt vanuit Berlijn een opvallend zelfverzekerd geluid. NAVO-topman Mark Rutte zegt geen slapende nachten te hebben van de opmars van radicaal-rechts in Europa. Volgens hem zal de steun aan Oekraïne en de herbewapening van het continent gewoon doorgaan, ook als partijen aan de rechtervleugel de macht grijpen in sleutelstaten van het westerse bondgenootschap. Dat roept de vraag op: hoe groot is het risico werkelijk, en op welke gronden baseert Rutte zijn vertrouwen?
Druk verkiezingsjaar wakkert zorgen aan
Europa beleeft een bewogen politiek seizoen. Opiniepeilingen in meerdere landen wijzen op flinke winst voor partijen die traditioneel kritischer staan tegenover NAVO-verplichtingen en de steun aan Kyiv. Zowel in Frankrijk als in Duitsland boeken rechtse en radicaal-rechtse bewegingen terreinwinst. Die trend wakkert bij beleidsmakers en veiligheidsanalisten de zorgen aan over de langetermijnsamenhang van de westerse reactie op de Russische agressie.
Toch ontbreekt het Rutte niet aan zelfvertrouwen. Bij de jaarlijkse toogdag van Duitse ambassadeurs in Berlijn nam de NAVO-secretaris-generaal expliciet het woord om zorgen weg te nemen. Hij benadrukte dat historische ervaringen hem steunen in zijn optimisme. Bij eerdere regeringswisselingen in bondgenootlanden bleek telkens dat de NAVO er niet zwakker op werd, zo stelde hij. Die track record vormt, in zijn ogen, het sterkste argument voor zijn kalmte.
Radicaal-rechts en de schaduw van Moskou
Niet iedereen deelt die geruststelling. Een hardnekkige zorg onder westerse diplomaten en veiligheidsexperts betreft de band die sommige radicaal-rechtse partijen zouden onderhouden met Moskou. De Duitse AfD en het Franse Rassemblement National worden er door critici van beschuldigd in de zak van het Kremlin te zitten. Beide partijen ontkennen dat stellig, maar de beschuldigingen blijven hardnekkig terugkomen in het publieke debat.
Bovendien pleiten partijen op de politieke flanken in meerdere Europese landen voor toenadering tot Moskou, in plaats van een confrontatiepolitiek. Dat staat haaks op de officiële NAVO-lijn, die juist inzet op verdere militaire steun aan Oekraïne en versterking van de gezamenlijke defensiecapaciteit. Het is daarom begrijpelijk dat vragen rijzen over wat er gebeurt als deze partijen daadwerkelijk het beleid gaan bepalen.
Ruttes vertrouwen: niet naïef, maar strategisch
Rutte wuift die zorgen niet simpelweg weg. Hij erkent dat de opmars van radicaal-rechts een politieke realiteit is. Toch zegt hij “alle vertrouwen te hebben dat wie er ook verkozen wordt, koers houdt als het op de kernelementen aankomt”. Daarmee duidt hij op de basisverplichtingen die lidstaten zijn aangegaan: de collectieve verdediging, de defensie-uitgaven en de steun aan landen die onder druk staan.
Dat vertrouwen is echter geen zekerheid. Het gaat om een verwachting van Rutte, gebaseerd op historisch gedrag van nieuwe regeringen binnen het bondgenootschap. Eerder kozen ook populistische leiders, eenmaal in het zadel, vaak voor continuïteit op het gebied van veiligheid. De vraag is of die lijn stand houdt in een geopolitiek klimaat dat fundamenteel is veranderd ten opzichte van vroegere decennia.
Wat staat er werkelijk op het spel
Voor Oekraïne zijn de inzetten enorm. Het land is voor zijn voortbestaan afhankelijk van een ongebroken stroom van westerse militaire en financiële steun. Elke twijfel over die steun, elke vertraging in leveringen of ieder politiek signaal van zwakte in Brussel of Parijs, kan gevolgen hebben aan het front. Rusland volgt de Europese politiek nauwgezet en probeert al langere tijd via desinformatie en politieke beïnvloeding de westerse eenheid te ondermijnen.
Daarnaast staat de bredere Europese herbewapening op het spel. Na jaren van bezuinigingen op defensie proberen lidstaten hun uitgaven op te schroeven naar minstens twee procent van het bruto binnenlands product. Dat proces vereist politieke continuïteit en langetermijnbesluiten die over meerdere kabinetsperiodes lopen. Een scherpe koerswijziging in een groot NAVO-land kan die plannen ernstig ontregelen, ook al worden de basisverplichtingen formeel gehandhaafd.
Europa staat voor een beslissend politiek moment
De komende maanden worden cruciaal. In meerdere Europese landen staan verkiezingen gepland of worden nieuwe coalities gevormd. De uitkomst bepaalt voor een groot deel welke partijen op welke posten komen te zitten en welk geluid er klinkt in NAVO-vergaderingen en in de Europese Raad. Rutte probeert met zijn uitspraken in Berlijn het publieke vertrouwen in de robuustheid van het bondgenootschap te versterken. Dat is ook zijn taak als secretaris-generaal: draagvlak kweken en eenheid uitstralen, juist als de druk toeneemt.
Bovendien is de timing van zijn boodschap veelzeggend. Door nu, midden in het verkiezingsseizoen, expliciet te stellen dat de NAVO-koers niet zal wankelen, stuurt Rutte ook een signaal richting Moskou. Het bondgenootschap laat zich niet verrassen door binnenlandse politieke verschuivingen, zo luidt de impliciete boodschap. Of dat ook de praktijk wordt, hangt mede af van de keuzes die kiezers en politici de komende maanden maken.
Voorlopig houdt Mark Rutte vast aan zijn vertrouwen in het systeem. De NAVO heeft crises overleefd, regeringswisselingen doorstaan en intern debat weten te overbruggen. Dat de organisatie ook deze politieke turbulentie te boven komt, is de inzet van de man aan het roer. De bewijslast ligt nu bij de verkiezingen zelf.
