Stultiens verlaat Financiën na een klein uur: ‘U kunt het allemaal dromen’

De stopwatch vertelde donderdag misschien wel meer dan de woordvoerders zelf. JA21 en de SGP zaten volgens het ANP tweeënhalf uur met minister Eelco Heinen om tafel, terwijl Luc Stultiens van PRO het ministerie van Financiën al na een klein uur weer verliet. Dat verschil in vergadertijd zegt iets over de richting waarin het kabinet zoekt naar steun voor de begroting.

De klok als graadmeter in de begrotingsstrijd

In Den Haag wordt in deze weken naar elk detail gekeken. Onderhandelaars praten immers zelden over de inhoud van hun gesprekken, maar de duur ervan is voor iedereen zichtbaar. Stultiens liep donderdagmiddag naar buiten met een duidelijke boodschap. “Ik word wel ongeduldig”, zei de financieel woordvoerder van de linkse fusiepartij. Volgens hem hoorde hij tijdens de gesprekken met de VVD-bewindsman “vooral heel weinig”.

Die typering is nadrukkelijk het oordeel van PRO zelf. Het kabinet heeft daar niet publiekelijk op gereageerd. Toch is de frustratie van Stultiens veelzeggend, omdat zijn partij tot nu toe wel steeds is blijven aanschuiven. Wie de deur dichtgooit, hoeft niet meer ongeduldig te worden.

Wat aan dit overleg voorafging

Het kabinet werkt aan de begroting die op Prinsjesdag wordt gepresenteerd. Omdat een vaste meerderheid in beide Kamers ontbreekt, moet minister Eelco Heinen steun zoeken bij oppositiepartijen. Daarom voert hij de afgelopen tijd gesprekken met verschillende fracties, zowel links als rechts van het midden.

Aan de rechterkant trekken JA21 en de SGP samen op. Die gezamenlijke aanpak vergroot hun gewicht aan tafel. Aan de linkerkant probeert PRO juist eigen prioriteiten binnen te halen. Eerder deze week werd al duidelijk dat verschillende partijen hun hakken in het zand zetten. Vervolgens leverde de nieuwe ronde donderdag opnieuw geen zichtbare doorbraak op.

Twee harde eisen liggen op tafel

PRO heeft twee wensen die telkens terugkeren. In de eerste plaats wil de partij dat het kabinet afziet van de bezuinigingen op de sociale zekerheid. Daarnaast moeten vermogens volgens PRO zwaarder worden belast. Beide punten raken direct aan de politieke identiteit van de fusiepartij.

Voor een VVD-minister zijn dat geen makkelijke concessies. Zwaardere belasting op vermogen ligt gevoelig bij de liberalen en hun achterban. Bovendien zou het schrappen van bezuinigingen op sociale zekerheid een gat in de begroting slaan. Dat gat moet dan ergens anders worden gedicht, met nieuwe pijnlijke keuzes tot gevolg.

Stultiens wil eerst weten waarover hij nog praat

Opvallend is dat Stultiens niet meteen een nieuwe afspraak maakte. Hij wil pas verder praten als duidelijk is “wat de status en het doel” van volgende gesprekken zijn. Zijn uitleg was scherp geformuleerd. “Want wij kunnen blijven herhalen wat we vinden. Dat hebben we al best wel vaak gezegd. U kunt het allemaal dromen.”

Daarmee legt hij de bal nadrukkelijk bij het kabinet. “Op een gegeven moment moet je ook als kabinet zelf beslissen: wij gaan met links of rechts en we gaan bereid zijn om te schuiven”, zei hij. Volgens Stultiens is dat nog niet gebleken. Of er daadwerkelijk geen vervolggesprek komt, staat echter niet vast. Uit de berichtgeving blijkt niet dat de onderhandelingen zijn afgebroken.

Waarom deze impasse burgers raakt

Achter het Haagse geharrewar zitten concrete gevolgen voor huishoudens. De begroting bepaalt onder meer wat er gebeurt met uitkeringen, toeslagen en belastingtarieven. Wanneer bezuinigingen op sociale zekerheid doorgaan, merken mensen met een lager inkomen dat direct in hun portemonnee. Gaat de vermogensbelasting omhoog, dan voelen spaarders en beleggers dat juist.

Bovendien speelt er een politiek risico. Een begroting zonder voldoende steun kan later in het parlement stranden. Daarom is het voor het kabinet van belang om tijdig duidelijkheid te scheppen. Prinsjesdag nadert immers, en de stukken moeten op tijd klaar zijn. Hoe langer de onderhandelingen duren, hoe kleiner de ruimte om nog echt te schuiven.

Links of rechts: de kernkeuze voor het kabinet

De vraag die boven de gesprekken hangt, is simpel te formuleren maar lastig te beantwoorden. Zoekt het kabinet zijn meerderheid aan de linkerkant of aan de rechterkant? Beide routes hebben een prijs. Kiest Heinen voor links, dan moet hij waarschijnlijk iets doen met vermogensbelasting. Kiest hij voor rechts, dan komen andere thema’s op tafel te liggen.

Het lange gesprek met JA21 en de SGP zegt op zichzelf niets definitiefs. Lange overleggen kunnen ook duiden op grote meningsverschillen. Toch valt het contrast met het korte bezoek van PRO op. Precies dat contrast voedt de indruk bij de linkse fractie dat zij minder in beeld is. Zeker is dat niet, want inhoudelijke details van beide gesprekken zijn niet openbaar gemaakt.

De komende dagen zijn beslissend

Voorlopig blijft het stil over concrete voorstellen van het kabinet. Wat minister Heinen precies heeft aangeboden, is uit de beschikbare berichtgeving niet op te maken. Ook is onduidelijk wanneer een volgende ronde met PRO plaatsvindt. Die onduidelijkheid is nu juist het punt waarop Stultiens zijn kaarten tegen de borst houdt.

Ondertussen tikt de kalender richting de derde dinsdag van september. Het kabinet zal binnen afzienbare tijd knopen moeten doorhakken over de belangrijkste posten. Tot die tijd blijven de oppositiepartijen wachten op een signaal dat er echt bewogen wordt. Of dat signaal komt, en uit welke richting, wordt de komende dagen in Den Haag duidelijk.