Een boete van 825 miljoen euro. Dat bedrag legt de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) neer bij taxibedrijf Uber, omdat het bedrijf accounts van chauffeurs geautomatiseerd stopzette zonder daarover te communiceren. Volgens de Nederlandse toezichthouder gebeurde dat jarenlang, van 2020 tot en met 2022. Daarmee raakt de zaak een gevoelig punt in de moderne economie: de macht van software over het inkomen van mensen.
Wat de toezichthouder Uber precies verwijt
De kern van het besluit is helder. Uber zette accounts van chauffeurs geautomatiseerd stop, terwijl het bedrijf daarover niet communiceerde. Wie zijn account kwijtraakte, kon dus niet zomaar achterhalen wat er was gebeurd. Volgens de AP speelde dit gedurende drie jaar, van 2020 tot en met 2022.
Het gaat om een boete op basis van de Europese privacywetgeving. Die wetgeving stelt strenge eisen aan bedrijven die persoonsgegevens verwerken. Bovendien gelden er extra regels wanneer beslissingen grotendeels of volledig automatisch tot stand komen. Transparantie is daarbij een van de belangrijkste verplichtingen. Uit de beschikbare berichtgeving blijkt niet welk specifiek wetsartikel de toezichthouder in dit geval heeft aangewezen.
Van rijden naar stilstand, zonder toelichting
Voor een taxichauffeur is een account geen bijzaak, maar het gereedschap zelf. Zonder werkend profiel komen er geen ritten binnen. Daarom heeft een blokkade directe financiële gevolgen. Wanneer daar geen uitleg bij komt, blijft iemand met lege handen achter. Precies dat gebrek aan communicatie staat centraal in het besluit van de Autoriteit Persoonsgegevens.
Hoeveel chauffeurs door de geautomatiseerde blokkades zijn geraakt, is op basis van de bronnen niet vast te stellen. Ook is niet bekendgemaakt om welke technische systemen het exact ging. Toch geeft de omvang van de boete een indicatie van hoe zwaar de toezichthouder de zaak weegt. Boetes van deze orde legt de AP zelden op.
Volgens Reuters een van de hoogste boetes ooit
Persbureau Reuters, dat het boetebesluit naar eigen zeggen heeft ingezien, spreekt van de op een na hoogste boete ooit onder de Europese privacywet. Die kwalificatie komt uit één bron en is daarom met de nodige voorzichtigheid te lezen. Welke boete volgens Reuters dan wel de hoogste is, staat niet in de beschikbare berichtgeving. Duidelijk is wel dat het bedrag internationaal opvalt.
Dat Nederland deze zaak behandelt, is geen toeval. Het Europese hoofdkantoor van Uber staat volgens de berichtgeving in Amsterdam. Onder de Europese privacyregels treedt in zulke gevallen doorgaans de toezichthouder van het land van vestiging op als leidende partij. Daardoor komt de AP in Den Haag geregeld tegenover grote internationale techbedrijven te staan.
Wat dit betekent voor platformwerkers
De zaak gaat over meer dan één bedrijf. Miljoenen mensen in Europa werken via digitale platforms, van maaltijdbezorging tot personenvervoer. Hun toegang tot werk loopt vrijwel volledig via een app. Als die toegang automatisch wegvalt, ontstaat er een machtsverschil dat lastig te corrigeren is. Vakbonden en belangenorganisaties wijzen daar al jaren op.
Voor chauffeurs biedt de privacywet in theorie houvast. Betrokkenen hebben recht op informatie over de verwerking van hun gegevens. Daarnaast bestaat het recht om bezwaar te maken tegen ingrijpende geautomatiseerde besluiten. In de praktijk blijkt dat recht echter moeilijk af te dwingen, zeker tegenover een groot internationaal platform. Een boete van deze omvang verandert die verhouding niet direct, maar zet het onderwerp wel scherp op de kaart.
Toezicht op algoritmes wordt harder
Toezichthouders in Europa richten zich steeds vaker op de manier waarop algoritmes beslissingen nemen. Niet alleen de vraag welke gegevens een bedrijf verzamelt telt, maar ook wat het daarmee doet. Automatische besluitvorming gaat immers snel, op grote schaal en zonder menselijke tussenkomst. Daarom eist de wetgeving uitleg, controle en de mogelijkheid tot correctie.
De Nederlandse Autoriteit Persoonsgegevens profileert zich de laatste jaren nadrukkelijk op dit terrein. De toezichthouder waarschuwt herhaaldelijk voor ondoorzichtige systemen bij zowel overheden als bedrijven. Vervolgens vertaalt zich dat af en toe in stevige sancties. Deze zaak past in dat patroon, ook al is het bedrag uitzonderlijk hoog.
Nog veel vragen open
Over de reactie van Uber is op dit moment niets bekend uit de beschikbare bronnen. Ook is niet duidelijk of het bedrijf bezwaar aantekent of naar de rechter stapt. Bij eerdere miljoenenboetes onder de privacywet volgden vaak jarenlange juridische procedures. Een boete die vandaag wordt aangekondigd, staat dus niet automatisch definitief vast.
Evenmin is bekendgemaakt hoe Uber zijn systemen sinds 2022 heeft aangepast. De onderzochte periode eindigde immers vier jaar geleden. Toezichthouders kijken bij het bepalen van een boete doorgaans naar de ernst, de duur en het aantal betrokkenen. Dat de AP tot honderden miljoenen komt, suggereert dat zij de overtreding als structureel beschouwt.
Wat er nu kan gebeuren
De komende weken wordt duidelijk hoe Uber zich opstelt tegenover het besluit. Daarnaast kijken andere Europese toezichthouders vermoedelijk mee, omdat het bedrijf in meerdere landen actief is. Voor chauffeurs die tussen 2020 en 2022 hun account verloren, blijft de vraag of het besluit hen concreet iets oplevert. Een boete komt namelijk ten goede aan de staatskas, niet aan gedupeerden. Toch zet deze zaak een norm neer die verder reikt dan de taxibranche: wie mensen door software laat beoordelen, moet daarover open zijn.
Bronnen en credits
Bronnen: AD, Nieuws.nl, Volkskrant
