De naam Joran van der Sloot duikt opnieuw op in de Peruaanse media, dit keer vanwege een verzoekschrift. Daarin vraagt de voor moord en drugssmokkel veroordeelde Nederlander om overplaatsing naar een andere gevangenis, omdat hij naar eigen zeggen door medegevangenen met de dood wordt bedreigd. Toch beslist hij daar zelf niet over: de sleutel ligt bij een Peruaanse rechter, en wanneer die zich over de zaak buigt, is onbekend.
Verzoek belandt op het bureau van justitie
De Peruaanse nieuwszenders America TV en Canal N meldden het verzoek. Beide zenders zeggen het verzoekschrift te hebben ingezien. Daarin beschrijft Van der Sloot waarom hij niet langer op zijn huidige plek wil blijven. Volgens hem is de situatie in de instelling onhoudbaar geworden. Bovendien stelt hij dat de bedreigingen niet incidenteel zijn, maar zich vrijwel dagelijks herhalen.
Belangrijk daarbij is dat het gaat om zijn eigen lezing. Onafhankelijke bevestiging van de bedreigingen ontbreekt in de berichtgeving. Ook is niet bekendgemaakt wie de bedreigingen zou hebben geuit. De Peruaanse gevangenisautoriteiten hebben zich er publiekelijk niet over uitgelaten. Daarom blijft het beeld voorlopig eenzijdig, hoe stellig de bewoordingen in het document ook zijn.
‘Psychologische marteling’, schrijft hij zelf
De formuleringen in het verzoekschrift zijn opvallend hard. “Ik ben vrijwel dagelijks het slachtoffer van psychologische marteling”, schrijft Van der Sloot volgens de Peruaanse media. Vervolgens gaat hij in op de gevolgen daarvan. “Ze bedreigen me met de dood en dat tast mijn mentale gezondheid aan. En ze bedreigen niet alleen mij, maar ook mijn familie.”
Dat laatste element valt op. Van der Sloot beperkt zich namelijk niet tot zijn eigen veiligheid, maar trekt ook zijn naasten het dossier in. Concrete details over de aard van die bedreigingen ontbreken echter in de gepubliceerde passages. Evenmin blijkt uit de bronnen of hij eerder officieel melding heeft gemaakt van incidenten binnen de muren.
De gevangenis in het uiterste zuiden
Van der Sloot zit op dit moment vast in de Challapalca-gevangenis, in het uiterste zuiden van Peru. Die inrichting ligt op grote afstand van de hoofdstad Lima, waar zijn strafzaak destijds speelde. Volgens Van der Sloot zelf heeft het bestuur van die gevangenis inmiddels ingestemd met een overplaatsing. Naar welke instelling hij zou willen verhuizen, wordt in de berichtgeving niet vermeld.
Dat het bestuur akkoord zou zijn, betekent nog niet dat de verhuizing rond is. In Peru is voor zo’n overplaatsing namelijk ook een rechterlijke beslissing nodig. Zolang die uitblijft, verandert er formeel niets aan zijn detentieplek. Daarmee hangt de uitkomst af van een procedure waarover nog geen datum bekend is gemaakt.
Twee veroordelingen, opgeteld tientallen jaren
De achtergrond van de zaak is bekend. Van der Sloot kreeg in Peru 28 jaar cel voor de moord op de studente Stephany Flores. Daarnaast volgde nog een straf van achttien jaar wegens drugssmokkel in de gevangenis. Die tweede zaak liet zien dat ook binnen de muren strafbare feiten waren gepleegd. Samen leveren beide veroordelingen een uitzichtloos lange detentie op.
Zijn naam is in Nederland vooral verbonden aan een andere zaak. Toch is het juridisch gezien de Peruaanse veroordeling die zijn dagelijkse werkelijkheid bepaalt. Omdat hij in Peru is berecht, gelden Peruaanse regels over detentie, overplaatsing en toezicht. Nederlandse instanties spelen in deze procedure geen rol van betekenis.
Waarom een overplaatsing meer is dan een verhuizing
Voor een gedetineerde is de keuze van de inrichting allesbepalend. Afstand tot familie, medische zorg en het regime verschillen namelijk sterk per gevangenis. Bovendien bepaalt de samenstelling van de gevangenispopulatie hoe veilig iemand zich voelt. Wie zegt bedreigd te worden, vraagt daarom in de praktijk om meer dan alleen een ander adres.
Tegelijk kijken autoriteiten kritisch naar dit soort verzoeken. Een overplaatsing kost geld, mankracht en organisatie. Daarnaast moeten instanties beoordelen of het risico reëel is of vooral gevoeld wordt. Omdat een gedetineerde belang heeft bij betere omstandigheden, weegt een rechter zulke verklaringen niet automatisch als vaststaand feit. Juist daarom is de rechterlijke toets in deze zaak doorslaggevend.
Reacties blijven vooralsnog uit
Officiële reacties op het verzoek ontbreken tot dusver. Het Peruaanse gevangeniswezen heeft de door Van der Sloot beschreven bedreigingen niet bevestigd. Ook een reactie van zijn advocaat is in de berichtgeving niet opgenomen. Daardoor bestaat het dossier op dit moment vooral uit de tekst van het verzoekschrift zelf.
In Nederland zorgt elk nieuwsbericht over hem opnieuw voor aandacht. Voor nabestaanden van slachtoffers is die aandacht allesbehalve neutraal. Elke nieuwe kop haalt namelijk oude wonden open, ook wanneer het bericht over procedures gaat. Dat maakt zijn zaak een van de weinige strafzaken die na jaren nog steeds structureel het nieuws haalt.
Wat er nu staat te gebeuren
De volgende stap is helder, de timing niet. Een rechter moet zich buigen over het verzoek en beslissen of overplaatsing wordt toegestaan. Wanneer dat gebeurt, is niet bekendgemaakt. Zolang die beslissing uitblijft, verblijft Van der Sloot in de Challapalca-gevangenis.
Wordt het verzoek toegewezen, dan volgt vermoedelijk een transport naar een andere inrichting. Wijst de rechter het af, dan blijft de situatie zoals die is. In beide gevallen verandert er niets aan de opgelegde straffen. Daarmee draait deze procedure niet om schuld of vrijlating, maar uitsluitend om de plek waar hij zijn straf uitzit. Voorlopig blijft het wachten op de Peruaanse rechtbank.
