Wetenschappers duiden FVD nu definitief als extreemrechts: ‘Wat ze voor en achter de schermen zeggen valt weg’
Forum voor Democratie is niet radicaal-rechts, niet uiterst rechts, maar extreemrechts. Dat stellen wetenschappers in een opvallend artikel dat NRC op woensdag 25 juni 2026 publiceerde. De kwalificatie is scherper dan eerder gebruikelijk was in politiek en media, en de onderzoekers onderbouwen hun oordeel met concrete kenmerken van de partij. Wie nog twijfelde aan de politieke positie van FVD, krijgt van deze wetenschappers een duidelijk antwoord.
Een terminologisch debat met grote gevolgen
Al jaren worstelen politici, journalisten en commentatoren met de juiste woorden voor partijen rechts van de VVD. Termen als ‘uiterst rechts’, ‘radicaal-rechts’ en ‘extreemrechts’ worden door elkaar gebruikt, maar zijn allesbehalve synoniem. Elk label draagt een specifieke politicologische lading. Het onderscheid is niet louter academisch. De term die een partij krijgt opgeplakt, bepaalt mede hoe kiezers, media en andere partijen haar benaderen. Daarom is de stap die wetenschappers nu zetten, zo betekenisvol.
Volgens de onderzoekers die door NRC worden aangehaald, is er onder vakgenoten geen serieuze discussie meer over de status van Forum voor Democratie. De partij voldoet aan de criteria die politicologen hanteren voor de categorie extreemrechts. Dat is een zwaardere kwalificatie dan radicaal-rechts, omdat extreemrechtse partijen niet alleen nationalistische of populistische standpunten innemen, maar ook de fundamenten van de democratische rechtsstaat ter discussie stellen of actief ondermijnen.
Drie redenen voor het oordeel
De wetenschappers noemen drie concrete elementen die hun oordeel onderbouwen. Ten eerste wijzen zij op racisme als terugkerend kenmerk in de uitingen van de partij. Ten tweede benadrukken zij dat FVD pleit voor een autoritaire staat, een staatsvorm waarbij macht wordt gecentraliseerd en de democratische checks-and-balances worden uitgehold. Ten derde wijzen de onderzoekers op het vijanddenken dat de partij kenmerkt: de voortdurende framing van politieke tegenstanders en maatschappelijke groepen als existentiële vijanden van het volk.
Bovendien signaleren de wetenschappers een verschuiving in het gedrag van de partij zelf. Een van de aangehaalde onderzoekers stelt in het NRC-artikel: „We zien dat het verschil van wat ze voor en achter de schermen zeggen wegvalt.” Dat is een opmerkelijke observatie. Eerder hielden partijen als FVD hun meest radicale standpunten soms binnenskamers. Dat onderscheid verdwijnt nu volgens de onderzoekers. De partij lijkt haar radicalere gezichten steeds minder te verhullen tegenover het bredere publiek.
Waarom dit label er nu toe doet
Het politicologische onderscheid tussen radicaal-rechts en extreemrechts is in de wetenschap vrij helder afgebakend. Radicaal-rechtse partijen opereren doorgaans binnen de democratische spelregels, ook al bekritiseren zij het systeem fel. Extreemrechtse partijen gaan verder: zij stellen de democratie zelf ter discussie of pleiten voor structuren die de volkssoevereiniteit beperken ten gunste van een sterke leider of staat. Door FVD nu expliciet in die laatste categorie te plaatsen, trekken wetenschappers een duidelijke grens.
Daarnaast heeft de keuze voor een label politieke consequenties. Andere partijen moeten bepalen hoe zij omgaan met een partij die wetenschappers onomwonden extreemrechts noemen. Journalisten en redacties staan voor de vraag of zij hun taalgebruik aanpassen. Bovendien kan de kwalificatie invloed hebben op de manier waarop kiezers de partij positioneren in het politieke landschap. Het is daarom geen neutrale academische classificatie, maar een oordeel met maatschappelijke reikwijdte.
De partij zelf laat zich niet gemakkelijk labelen
Forum voor Democratie heeft zich in het verleden altijd verzet tegen het etiket extreemrechts. De partij presenteert zichzelf als een beweging die opkomt voor de gewone burger, voor nationale soevereiniteit en voor vrijheid van meningsuiting. Leider Thierry Baudet en zijn medestanders wijzen de kwalificatie doorgaans af als een poging van het gevestigde establishment om hen te marginaliseren en hun aanhang te stigmatiseren. Echter, dat verweer overtuigt de betrokken wetenschappers niet langer, zo blijkt uit het artikel in NRC.
De onderzoekers benadrukken juist dat het wegvallen van het onderscheid tussen publieke en interne uitingen een alarmerend signaal is. Vroeger konden partijen een gematigder gezicht tonen aan het brede publiek, terwijl intern radicalere taal werd gebruikt. Nu dat onderscheid vervaagt bij FVD, zien de wetenschappers een partij die haar meest extreme standpunten niet langer verhult. Dat maakt de classificatie als extreemrechts volgens hen niet alleen gerechtvaardigd, maar ook noodzakelijk.
Gevolgen voor het politieke debat
De publicatie in NRC valt op een moment waarop het Nederlandse politieke landschap sterk in beweging is. Partijen rechts van de VVD hebben de afgelopen jaren fors aan electorale invloed gewonnen. De vraag hoe deze partijen te duiden zijn, is daarmee urgenter geworden dan ooit. Als wetenschappers eensgezind vaststellen dat Forum voor Democratie de grens naar extreemrechts heeft overschreden, dan heeft dat gevolgen voor het bredere debat over de gezondheid van de democratie in Nederland.
Bovendien plaatst het oordeel de media voor een keuze. Veel redacties vermijden het woord extreemrechts uit voorzichtigheid of neutraliteitsoverwegingen. Echter, als wetenschappers de term nu collectief verdedigen als de meest accurate beschrijving, wordt die voorzichtigheid moeilijker vol te houden. De druk om de terminologie aan te scherpen neemt daarmee toe, zowel in politiek als in journalistiek.
Een oordeel dat niet zomaar verdwijnt
De stap die wetenschappers nu zetten, is geen impulsief oordeel. Het is het resultaat van jarenlange observatie van de ontwikkeling van Forum voor Democratie als politieke beweging. De onderzoekers hanteren gevestigde politicologische criteria en passen die consequent toe op het gedrag, de uitingen en de standpunten van de partij. Dat maakt hun conclusie moeilijk te negeren, ook al zal FVD zelf bezwaar blijven maken. Het debat over de juiste duiding van extreemrechts in Nederland is daarmee niet afgelopen, maar heeft wel een nieuwe, scherpere fase bereikt.
