Willem-Alexander breekt over vriendschap met Harald: ‘Intens dankbaar’

Koning Willem-Alexander had woensdag zijn eerste werkdag terug na de zomervakantie, maar hij begon die dag niet zomaar met zakelijke verplichtingen. Tijdens een bezoek aan Eindhoven nam de koning bewust de tijd om stil te staan bij het overlijden van de Noorse koning Harald, een man die hij omschreef als een grote vriend. Het waren woorden die duidelijk van het hart kwamen.

Een eerste werkdag met een zwaar moment

Woensdag 2 september was voor Willem-Alexander de eerste dag terug na zijn zomerverlof. Zijn agenda stond onder meer in het teken van een bezoek aan het gerenoveerde Museumpark VONK in Eindhoven. Toch woog de dag zwaarder dan een gewone herstart na vakantie. Koning Harald van Noorwegen was de vrijdag daarvoor overleden op 89-jarige leeftijd, en Willem-Alexander wilde daar publiekelijk bij stilstaan. Dat deed hij voor de aanwezige media, zichtbaar bewogen.

„Ik zou toch graag van de gelegenheid gebruik willen maken om stil te staan bij het overlijden van koning Harald van Noorwegen vorige week vrijdag”, zei de Nederlandse koning. Daarmee gaf hij het gesprek meteen een persoonlijke lading. Hij richtte zich vervolgens tot koningin Sonja, de Noorse koninklijke familie en het Noorse volk, aan wie hij veel sterkte wenste bij het verwerken van dit verlies.

Een bijzondere band tussen twee koningshuizen

De vriendschap tussen het Nederlandse koninklijk huis en het Noorse koningshuis gaat ver terug en is hecht. Een concreet bewijs van die band is het feit dat Harald peetoom was van prins Friso, de broer van Willem-Alexander die in 2013 overleed. Zo diep wortelde de relatie tussen de twee families in persoonlijke banden, niet alleen in diplomatiek of ceremonieel contact.

Bovendien lieten koning Willem-Alexander, koningin Máxima en prinses Beatrix vorige week al in een gezamenlijke schriftelijke verklaring weten „intens bedroefd” te zijn door het overlijden van de 89-jarige Noorse vorst. De verklaring toonde hoe serieus de Nederlandse koninklijke familie het verlies ervaart. Woensdag voegde Willem-Alexander daar in Eindhoven persoonlijke en gesproken woorden aan toe, en die hadden een heel andere kracht.

De levensles die Harald hem meegaf

Willem-Alexander beschreef de overleden vorst als een „uniek persoon” en een „grote vriend”. Daarbij deelde hij ook een persoonlijke levensles die hij van Harald meekreeg. „Hij leerde mij: je neemt het ambt en je verantwoordelijkheden heel serieus, maar jezelf niet”, citeerde de koning. „Dat is een levensles waar ik me elke dag aan houd.” Het zijn woorden die iets verraden over de manier waarop de twee vorsten met hun rol omgingen: serieus in hun taken, maar nooit te zwaar op de hand over zichzelf.

Vervolgens sprak Willem-Alexander ook zijn gevoel van verlies openlijk uit. „Ik ga hem missen, Noorwegen gaat hem missen en de wereld gaat hem missen”, zei hij. Daarna sloot hij zijn woorden af met een uitdrukking van dankbaarheid: „Ik ben intens dankbaar dat ik zo lang van zijn vriendschap heb mogen genieten.” Het waren eenvoudige maar oprechte woorden, die de diepte van de vriendschapsband goed samenvaten.

Succes gewenst aan de nieuwe Noorse koning

Naast zijn medeleven richtte Willem-Alexander zich ook expliciet tot kroonprins Haakon, die na het overlijden van zijn vader de nieuwe Noorse koning is geworden. Willem-Alexander wenste Haakon veel succes toe met zijn nieuwe ambt. Daarmee erkende hij ook de omvang van de uitdaging waarvoor Haakon staat: het opvolgen van een geliefde en lang regerende vorst is nooit eenvoudig, zeker niet in een periode van rouw.

Bovendien wees Willem-Alexander erop dat Haakon deze uitdaging „in een moeilijke tijd” moet aangaan. Daarmee doelde hij op de combinatie van persoonlijk verlies en de nieuwe staatsverantwoordelijkheden. Die erkenning laat zien dat Willem-Alexander de situatie van zijn Noorse collega begrijpt op een manier die alleen iemand van zijn positie kan begrijpen.

Uitvaart op 9 september in Oslo

De band tussen beide koningshuizen stopt niet bij woorden. Willem-Alexander, koningin Máxima, prinses Amalia en prinses Beatrix reizen volgende week naar Oslo voor de uitvaart van Harald. De begrafenis staat gepland op 9 september en wordt live uitgezonden door de NOS. Daarmee tonen de Oranjes ook daadwerkelijk hun verbondenheid met de Noorse koninklijke familie in een van haar moeilijkste momenten.

Omdat de twee families zo nauw met elkaar verbonden zijn, is de aanwezigheid van de Nederlandse delegatie meer dan een staatsceremonieel gebaar. Het is ook een persoonlijk afscheid. Zo wordt de uitvaart in Oslo een moment waarop officieel protocol en oprechte rouw hand in hand gaan, iets wat Harald zelf ook zou hebben gewaardeerd, als we afgaan op de levensles die hij naliet.

Een afscheid dat verder gaat dan protocol

Wat de woorden van Willem-Alexander woensdag in Eindhoven zo opvallend maakt, is de openheid ervan. Koningen spreken zelden zo persoonlijk over vriendschappen in het openbaar. Hier deed hij dat wel, en daarmee gaf hij het publiek een blik op een relatie die voorbijgaat aan kronen en staatsbezoeken. Harald was voor hem geen collega-vorst op afstand, maar iemand die hem als mens en als koning beïnvloedde.

De komende dagen staan daarmee in het teken van afscheid. Op 9 september neemt Nederland, samen met Noorwegen en vele andere landen, officieel afscheid van koning Harald. Voor Willem-Alexander is dat ook een persoonlijk moment: het afscheid van een vriend die hij naar eigen zeggen elke dag miste zodra hij aan het werk ging, en van wiens wijsheid hij zijn leven lang zal profiteren.