50PLUS gokt op politieke chaos voor eigen gewin: ‘Voor ons is het beter’

Jan Struijs laat er geen misverstand over bestaan: hij weet precies wat het minderheidskabinet zijn partij oplevert. De leider van 50PLUS stapte dinsdagmiddag in Den Haag een gesprek in met premier Rob Jetten en twee vicepremiers, en deed onderweg een opvallende bekentenis. Een stabielere constructie zou beter zijn voor Nederland, maar voor 50PLUS is de huidige chaos goud waard. Die openhartigheid werpt een verhelderend licht op hoe de begrotingsonderhandelingen werkelijk verlopen.

Een kabinet dat steun moet zoeken

Het kabinet onder leiding van premier Jetten opereert dit moment als minderheidskabinet. Dat betekent dat het voor vrijwel elke stemming in de Tweede Kamer steun moet zoeken buiten de eigen coalitie. Dat is politiek gezien een kwetsbare positie. Bovendien zorgt het voor wisselende meerderheden per dossier, wat de slagkracht van het kabinet aanzienlijk beperkt. Eerder deze week werd al duidelijk dat minister van Financiën Heinen bij meerdere partijen, waaronder PRO en JA21, aanklopte voor steun bij de begroting. Dat zoeken naar draagvlak is inmiddels dagelijkse praktijk in Den Haag.

Toch kiest het kabinet er vooralsnog voor om geen formele gedoogconstructie aan te gaan met één of meerdere partijen. Daarmee blijft het afhankelijk van wisselende coalities per onderwerp. Critici stellen al langer dat dit de besluitvorming vertraagt en versnippert. Bovendien maakt het kleine oppositiepartijen relatief machtig, omdat hun steun op elk willekeurig moment doorslaggevend kan zijn.

Struijs spreekt openlijk over tactiek

Struijs benadrukt dat hij dit mechanisme goed begrijpt en er bewust gebruik van maakt. “Maar voor ons is het beter om verder te gaan met een minderheidskabinet“, zei hij vlak voor zijn gesprek. Hij legt zijn redenering helder uit. Met twee zetels in de Tweede Kamer is 50PLUS normaal gesproken een kleine speler. Toch zijn die twee zetels in de huidige politieke situatie buitengewoon waardevol. “Dan zijn twee zetels veel waard. We hebben zo al veel kunnen binnenhalen”, aldus Struijs.

Daarmee erkent hij iets wat in Den Haag al langer wordt gefluisterd, maar zelden zo expliciet wordt uitgesproken. Kleine partijen kunnen in een minderheidskabinet disproportioneel veel invloed uitoefenen. Elke stem telt, en dat dwingt de regering tot concessies. 50PLUS speelt dit spel naar eigen zeggen al succesvol. Bovendien beschouwt Struijs het lopende gesprek met de premier en vicepremiers als een kans om die strategie voort te zetten.

Cherrypicking en de brede blik

Toch wil Struijs niet de indruk wekken puur op eigenbelang te sturen. Hij nuanceert zijn positie. “We doen allemaal aan cherrypicking, maar wij willen ook de toekomst bespreken”, zegt hij. Daarmee doelt hij op het verschijnsel dat partijen per onderwerp instemmen als het hen uitkomt, en dwarsliggen als dat beter is. Dat is een gangbare strategie bij begrotingsonderhandelingen in een minderheidssituatie. Echter, Struijs wil meer dan losse deals. Hij streeft naar een breder gesprek over de langetermijnvisie van het kabinet.

Dat verschil is relevant. Want 50PLUS vertegenwoordigt met name ouderen, en die groep heeft belang bij beleid dat verder reikt dan de volgende begroting. Pensioenen, zorgkosten en sociale zekerheid zijn thema’s die structurele keuzes vereisen. Struijs wil weten welke politieke keuzes het kabinet op die terreinen heeft gemaakt, en of er ruimte is om die te beïnvloeden.

Harde eis: geen bezuinigingen op zorg en zekerheid

Op één punt is Struijs volstrekt helder. De bezuinigingen op de sociale zekerheid en de zorg mogen van hem niet doorgaan. Dat is een harde randvoorwaarde voor elke vorm van medewerking van 50PLUS. Bezuinigingen op die terreinen raken zijn achterban direct. Ouderen zijn vaak afhankelijk van zorgvoorzieningen en sociale vangnetten. Ingrepen op die terreinen voelen zij onmiddellijk in hun dagelijks leven. Daarom trekt Struijs hier een duidelijke grens, en is hij niet bereid die te verschuiven.

Dit maakt zijn positie in de onderhandelingen tegelijk sterk en kwetsbaar. Sterk, omdat het kabinet zijn steun nodig kan hebben. Kwetsbaar, omdat een harde eis de marges voor een deal verkleint. Toch lijkt Struijs ervan overtuigd dat het kabinet voldoende gemotiveerd is om concessies te doen. Anders had premier Jetten hem niet uitgenodigd voor een gesprek.

Gesprek met Jetten, Yeşilgöz en Van den Brink

Struijs omschrijft het overleg met Rob Jetten, Dilan Yeşilgöz (VVD) en Bart van den Brink (CDA) als een tussengesprek. Dat woord is veelbetekenend. Het impliceert dat er al eerder contact is geweest, en dat er verdere gesprekken zullen volgen. Bovendien klinkt eruit door dat de onderhandelingen nog niet in een eindfase zitten. “Maar we gaan zeker inhoudelijke dingen bespreken”, voegt hij eraan toe. De agenda is dus niet puur procedureel.

De samenstelling van het gezelschap aan de andere kant van de tafel is ook opvallend. Naast de premier schuiven twee vicepremiers aan, afkomstig van VVD en CDA. Dat zijn partijen met een andere politieke oriëntatie dan 50PLUS. Toch zoeken zij contact, wat aangeeft hoe groot de behoefte aan steun momenteel is binnen het kabinet.

Wat dit betekent voor de begroting

De tactische opstelling van 50PLUS illustreert hoe weerbarstig de begrotingsonderhandelingen zijn. Het kabinet moet bij elke afzonderlijke maatregel op zoek naar voldoende stemmen. Dat maakt het proces traag, onvoorspelbaar en politiek uitputtend. Bovendien creëert het een omgeving waarin kleine partijen bovennormale eisen kunnen stellen. Struijs maakt daar geen geheim van. Hij ziet het als een legitieme manier om voor zijn kiezers op te komen, en daar valt weinig op af te dingen.

De komende weken zal duidelijk worden of het gesprek tot concrete resultaten leidt. Het minderheidskabinet staat voor de keuze: ingaan op de eisen van partijen zoals 50PLUS, of een andere weg zoeken. Een formele gedoogconstructie is volgens Struijs beter voor het land, maar zolang dat politiek niet haalbaar blijkt, houdt hij zijn positie in de onderhandelingen stevig vast. De volgende zet is aan het kabinet.

Bronnen: Ditjes & Datjes, Nieuws.nl