Veerbootramp Zimbabwe eist minstens 94 levens: ‘De schipper weigerde terug te keren’
Een veerboot die twee keer zoveel passagiers aan boord had als toegestaan kapseisde vorige week op het Karibameer in Zimbabwe, en de ramp sleept sindsdien een steeds hoger dodental achter zich aan. Op 18 augustus meldde de overheid al zeker 94 doden, terwijl een dag na het ongeluk nog van 44 slachtoffers werd gesproken. De zoektocht naar vermisten loopt nog, en het definitieve dodental kan daardoor verder oplopen.
Van 44 naar 94: dodental stijgt dag na dag
Direct na het kapseizen leek de omvang van de ramp nog beperkt. Een dag na het ongeluk spraken de autoriteiten van 44 doden. Dat getal bleek al snel een grove onderschatting. Op 16 augustus meldde de politie, geciteerd door persbureau ANP/AFP, al 84 slachtoffers. Twee dagen later bevestigde de regering een dodental van ten minste 94 mensen. Daarmee is dit de dodelijkste transportramp in de geschiedenis van Zimbabwe, al moet die kwalificatie met enige voorzichtigheid worden gehanteerd zolang het onderzoek loopt.
De cijfers over het aantal opvarenden veranderden gedurende de dagen na de ramp ook voortdurend. Bovendien spreken de verschillende bronnen elkaar deels tegen. Nieuws.nl noemde aanvankelijk minstens 114 opvarenden, terwijl de autoriteiten eerder van 131 uitgingen. De Zimbabwaanse regering gaf later aan dat de veerboot in totaal 180 mensen aan boord had. Duidelijk is dat er meer mensen aan boord waren dan de boot aankon. De toegestane capaciteit lag rond de 90 personen, waarmee de overbelading schrikbarend groot was.
Overlevende beschrijft hoe de ramp zich ontvouwde
Een overlevende deed zijn relaas tegenover de Zimbabwaanse omroep ZBC en schetste een beklemmend beeld. Volgens hem begon de boot al ongeveer een half uur na vertrek water te maken. Dat is op zichzelf al een alarmerend teken dat normaal gesproken direct actie vereist. Desondanks zou de schipper geweigerd hebben om om te keren en terug te varen naar de haven. Deze verklaring is afkomstig van één niet bij naam genoemde overlevende en is vooralsnog niet onafhankelijk bevestigd. Toch schetst ze een beeld van een noodlottige keten van beslissingen.
Zeker 77 mensen wisten het kapseizen te overleven. Zij zwommen na de ramp naar een nabijgelegen eilandje en werden daar later gered. Dat een deel van de opvarenden de catastrofe kon overleven, is mede te danken aan de ligging van het eilandje op bereikbare afstand. Hoeveel mensen er precies aan boord waren op het moment van kapseizen, staat echter nog niet definitief vast.
Zoektocht naar vermisten duurt voort
Op 18 augustus was de zoektocht naar slachtoffers en vermisten nog volop aan de gang. Duikers en reddingsteams doorkruisten het Karibameer op zoek naar lichamen. Omdat het meer groot en diep is, vormt die zoektocht een enorme logistieke uitdaging. Experts verwachten daarom dat het nog enkele dagen of zelfs weken kan duren voordat een volledig beeld van het totale slachtoffertal beschikbaar is. Het definitieve dodental blijft daarmee voorlopig onzeker.
Bovendien is het aantal opvarenden zelf nog onduidelijk. Zolang dat niet vaststaat, is ook niet te zeggen hoeveel mensen er nog worden vermist. De discrepantie tussen de verschillende opgegeven aantallen, van 114 tot mogelijk 180 opvarenden, bemoeilijkt het werk van de reddingsdiensten aanzienlijk. Desondanks gaan de zoekoperaties door.
Overbelading als terugkerend probleem
De veerbootramp op het Karibameer staat niet op zichzelf. In grote delen van sub-Sahara Afrika zijn veerboten en andere vaartuigen chronisch overbeladen. Gebrekkige handhaving van veiligheidsregels, economische druk en een tekort aan alternatief vervoer zorgen ervoor dat passagiers massaal aan boord gaan van boten die daar niet op zijn berekend. In Zimbabwe speelt dat probleem al jaren. Het Karibameer, gelegen op de grens van Zimbabwe en Zambia, is een belangrijke verkeersader voor lokale gemeenschappen die anders nauwelijks bereikbaar zijn.
Daarnaast kampt het land al langere tijd met economische problemen, waardoor investeringen in infrastructuur en veiligheidscontroles achterblijven. Dat vergroot de kans op dit soort ongelukken. De combinatie van overbelading, gebrekkig onderhoud en onvoldoende toezicht is een patroon dat bij eerdere scheepsrampen in de regio ook werd vastgesteld. Of de autoriteiten in Zimbabwe nu maatregelen nemen om toekomstige drama’s te voorkomen, is op dit moment nog niet bekend.
Zwaarste transportramp in Zimbabwaanse geschiedenis
Met een voorlopig dodental van ten minste 94 slachtoffers overtreft deze ramp eerdere transportongelukken in Zimbabwe, zo meldde de NOS op basis van overheidsverklaringen. Dat maakt dit incident historisch in een pijnlijke zin. De autoriteiten hebben nog niet aangekondigd of er een officieel onderzoek komt naar de oorzaken en de verantwoordelijkheden. Dat er meer opvarenden aan boord waren dan toegestaan, staat echter al wel vast op basis van meerdere officiële bronnen.
De ramp heeft inmiddels internationale aandacht getrokken. Hulporganisaties en buurlanden volgen de situatie op het Karibameer op de voet. Nabestaanden van de slachtoffers wachten ondertussen op uitsluitsel over het lot van hun dierbaren. Die onzekerheid maakt het leed voor betrokkenen nog zwaarder, terwijl de reddingsteams hun werk in moeilijke omstandigheden voortzetten.
Wat nu: onderzoek en verantwoording
De directe prioriteit ligt bij het vinden van alle slachtoffers. Vervolgens zal de vraag naar verantwoordelijkheid onvermijdelijk opkomen. Wie gaf toestemming voor het vertrek van een zo zwaar overbeladen boot? Had de schipper de autoriteiten moeten alarmeren toen de boot water begon te maken? En waarom werden de veiligheidsregels kennelijk niet nageleefd? Die vragen wacht Zimbabwe nog te beantwoorden. De internationale gemeenschap en mensenrechtenorganisaties zullen er naar verwachting op aandringen dat er een onafhankelijk onderzoek komt. Zolang de zoektocht voortduurt en het definitieve dodental nog niet vaststaat, blijft deze ramp het nieuws domineren.
