De rechtbank sprak maandag een 33-jarige man vrij die ervan werd verdacht een aanslag op prinses Amalia en prinses Alexia voor te bereiden. De man, bekend als A. van der H., verkeerde ten tijde van de vermeende plannen in een ernstige psychose. Bovendien legde de rechter hem geen tbs op, ondanks de eis van het Openbaar Ministerie. De zaak roept indringende vragen op over de grens tussen verward gedrag en strafrechtelijke aansprakelijkheid.
Wat ging er aan de zaak vooraf?
De arrestatie van Van der H. vond plaats in februari van dit jaar. Politie pakte hem op nadat hij twee bijlen en messen had gekocht. Bovendien had hij op één van de bijlen woorden gekerfd, waaronder ‘sieg heil’, ‘Mossad’ en ‘prinses Alexia‘. Na zijn arrestatie vonden agenten ook een briefje met de tekst ‘bloedbad 400’ en de namen van beide prinsessen. De combinatie van die vondsten leidde tot een verdenking van voorbereiding van een aanslag.
Tijdens de inhoudelijke behandeling van de zaak verklaarde Van der H. dat hij in zijn psychose de opdracht had gekregen om op trainingsmissie te gaan met prinses Amalia. Volgens hem waren de bijlen onderdeel van een survivalset voor een geplande survivaltocht met Amalia in Polen. Verder stond hij meerdere nachten op het balkon van een hotel te schreeuwen dat hij ‘iedereen zou doden’. Toch bleek uit deskundigenrapporten en het oordeel van de rechter dat zijn gedrag niet voortkwam uit een crimineel voornemen, maar uit een ernstige psychische stoornis.
De zaak kreeg extra gewicht omdat prinses Amalia eerder al een periode in Madrid verbleef vanwege zware bedreigingen aan haar adres. Zowel Amalia als Alexia lieten eerder weten ernstig te zijn geschrokken van de bedreigingen. De veiligheid van het koninklijk huis staat daardoor al langere tijd hoog op de agenda van de autoriteiten.
Wat eiste het Openbaar Ministerie?
Het Openbaar Ministerie eiste twee weken voor de uitspraak tbs met dwangverpleging. Die eis was zwaarder dan het advies van de ingeschakelde deskundigen. Zij adviseerden namelijk tbs met voorwaarden, een lichtere maatregel die meer ruimte laat voor ambulante behandeling. Daarmee bestond er al vóór de uitspraak een duidelijk verschil van inzicht tussen aanklagers en behandelexperts.
De rechtbank ging echter verder dan beide partijen hadden verwacht. De rechter legde Van der H. helemaal geen tbs op, ook niet met voorwaarden. Volgens de rechtbank vertoonde de verdachte verward gedrag, maar was dat gedrag niet strafbaar. Het oordeel was daarmee een volledige vrijspraak, zonder bijkomende maatregel.
Hoe oordeelde de rechter over de psychose?
De rechter stelde vast dat Van der H. ten tijde van zijn handelen volledig in een psychose verkeerde. Daardoor was hij volledig ontoerekeningsvatbaar. Dat betekent juridisch gezien dat de daden hem niet kunnen worden aangerekend, omdat hij niet in staat was zijn wil te bepalen of de gevolgen van zijn handelen te overzien. Omdat de rechtbank bovendien oordeelde dat hij nooit daadwerkelijk van plan was de prinsessen iets aan te doen, viel er geen strafbaar feit te bewijzen.
De aankoop van de bijlen en messen werd door de rechtbank gezien als onderdeel van een psychotisch waanbeeld, niet als concrete voorbereiding van geweld. Bovendien woog de rechter mee dat de verdachte handelde vanuit een verwrongen maar subjectief coherente overtuiging. Daarin paste geen crimineel opzet. De vrijspraak was daarmee juridisch gemotiveerd, ook al roept zij maatschappelijk vragen op.
Impact op de prinsessen en de beveiliging
Voor prinses Amalia en prinses Alexia is de uitkomst van deze zaak naar verwachting moeilijk te verwerken. Beide prinsessen hadden al laten weten erg geschrokken te zijn van de bedreigingen. Amalia moest eerder vanwege soortgelijke dreiging tijdelijk haar studie in Madrid onderbreken. De zaak benadrukt opnieuw hoe kwetsbaar leden van het koninklijk huis zijn, ook wanneer een dreiging uiteindelijk niet strafrechtelijk bewezen kan worden.
Vanuit beveiligingsperspectief verandert de vrijspraak formeel niets aan de beveiligingssituatie rondom de prinsessen. De veiligheidsdiensten bepalen hun aanpak los van de uitkomst van een strafzaak. Toch onderstreept de zaak dat psychotische personen met gevaarlijk waangedrag in een juridisch vacuüm kunnen belanden, waarbij noch straf noch gedwongen behandeling volgt.
Bredere betekenis van dit vonnis
De uitspraak raakt aan een fundamentele spanning in het strafrecht. Wanneer iemand in een psychose gevaarlijk gedrag vertoont, maar niet strafbaar handelt, blijft de vraag wat er vervolgens moet gebeuren. Tbs met dwangverpleging was door het Openbaar Ministerie juist bedoeld als instrument om behandeling af te dwingen en recidive te voorkomen. Nu die maatregel uitblijft, is onduidelijk of Van der H. verdere psychiatrische zorg of toezicht ontvangt.
Deskundigen wezen eerder al op de risico’s van een situatie waarin iemand met een ernstige psychose zonder verplichte behandeling op vrije voeten komt. Toch is het aan de rechter om te beoordelen of de wet ruimte biedt voor ingrijpen. In dit geval oordeelde de rechtbank van niet. Dat oordeel is juridisch bindend, ook als het maatschappelijk ongemakkelijk voelt. De zaak zal vermoedelijk aanleiding geven tot een bredere discussie over de behandeling van ontoerekeningsvatbare verdachten in het Nederlandse rechtssysteem.
De rechtbank deed de uitspraak op maandag 31 augustus 2026. Vooralsnog is niet bekendgemaakt of het Openbaar Ministerie in hoger beroep gaat of welke vervolgstappen er worden gezet in de richting van zorg voor de verdachte.
