Netbeheerders weigeren stroomreservering voor woningbouw: ‘Voldeed niet aan de criteria’

De bouw van honderdduizenden woningen in Utrecht en Zuid-Holland dreigt verder te vertragen door een nieuw obstakel: het ontbrekende stroomnet. Beide provincies probeerden begin dit jaar samen elektriciteitscapaciteit te reserveren voor de woningen die er de komende jaren bij moeten komen. De netbeheerders namen die aanvragen echter niet als formele capaciteitsaanvragen in behandeling, zo blijkt uit een bericht van het ANP. Daarmee komt de samenwerking tussen provincies en netbeheerders op een cruciaal punt onder druk te staan.

Provincies wilden concurrentie tussen gemeenten voorkomen

Achter de gezamenlijke aanvraag stak een duidelijke strategie. Provincie Utrecht en Provincie Zuid-Holland dienden begin 2026 collectief een verzoek in bij de netbeheerders, vooruitlopend op nieuwe regels die op 1 juli 2026 ingingen. Vanaf die datum komen woningbouwprojecten namelijk ook op een wachtlijst te staan voor netcapaciteit, samen met grootverbruikers van elektriciteit. Daarvoor reserveerden netbeheerders zelf ruimte voor woningbouw. Die beschermde positie is nu verdwenen.

Door gezamenlijk capaciteit aan te vragen, hoopten de provincies te voorkomen dat gemeenten onderling zouden gaan concurreren om de schaarse ruimte op het elektriciteitsnet. Bovendien wilden ze zo zekerheid bieden aan bouwprojecten die nog niet direct van de grond komen, maar waarvoor de ruimte op het net wel alvast gereserveerd moet worden. Het was een poging om de regie te houden in een markt die steeds krapper wordt.

Enorme hoeveelheden stroom gevraagd

Utrecht vroeg in totaal 100 megawatt aan voor de aansluiting van 60.000 woningen. De ambitie van Zuid-Holland was echter aanzienlijk groter. De provincie vroeg maar liefst 1084 megawatt aan. De helft daarvan was bestemd voor de bijna 250.000 woningen die tot en met 2032 gebouwd moeten worden. Zuid-Holland geldt daarmee als de provincie met de grootste woningbouwopgave van Nederland, al is dat in de bronnen niet nader onderbouwd.

Toch wees netbeheerder Stedin beide aanvragen af, of preciezer gezegd: nam ze niet als formele aanvragen in behandeling. “De aanvraag voldeed niet aan de criteria die gelden voor een formele capaciteitsaanvraag en is daarom niet als zodanig in behandeling genomen”, aldus Stedin. Welke criteria dat precies zijn en waarom de provinciale verzoeken daar niet aan voldeden, licht de netbeheerder niet verder toe. Dat roept vragen op over de transparantie van het proces.

Toch een toezegging voor Utrecht

Hoewel de formele aanvraag strandde, leverde het overleg voor Provincie Utrecht wel een concrete toezegging op. Na gesprekken met staatssecretaris Jo-Annes de Bat en de netbeheerders kreeg Utrecht de garantie dat 35.000 woningen waarvan de bouw binnen drie jaar start, een aansluiting op het elektriciteitsnet krijgen. Dat is een gedeeltelijk resultaat, omdat de provincie oorspronkelijk voor 60.000 woningen capaciteit wilde reserveren. Bovendien zijn de precieze voorwaarden en de juridische afdwingbaarheid van die garantie niet openbaar gemaakt.

Stedin benadrukt ondanks de afwijzing dat de aanvraag niet zonder gevolgen bleef. “De aanvraag heeft wel geholpen om het gesprek te voeren over hoe we woningbouwprojecten zoveel mogelijk kunnen blijven faciliteren binnen de schaarse ruimte die er beschikbaar is”, aldus de netbeheerder. “Netbeheerders zien de urgentie hiervan en zetten alles op alles om woningbouw mogelijk te maken.” Daarmee erkent Stedin impliciet dat de nood hoog is, ook al konden de aanvragen formeel niet worden gehonoreerd.

Zuid-Holland werkt aan actieplan netcongestie

Zuid-Holland laat de situatie niet op zijn beloop. De provincie werkt aan een zogeheten Actieplan Netcongestie, dat in oktober 2026 klaar moet zijn. Daarin komen maatregelen te staan om “stap voor stap ruimte op het net te creëren” en partijen die op de wachtlijst staan te helpen. Welke concrete maatregelen dat zijn, is nog niet bekend. Het actieplan is daarmee een belangrijke volgende stap, maar biedt voorlopig nog geen zekerheid voor bouwprojecten die nu al op netcapaciteit wachten.

Daarnaast biedt de nieuwe regelgeving gemeenten zelf meer handelingsruimte. Vanaf 1 oktober 2026 kunnen gemeenten rechtstreeks netcapaciteit reserveren voor woningbouwprojecten die nog niet volledig concreet zijn. Dat is een verschuiving van verantwoordelijkheid van provincies naar gemeenten. Of dat in de praktijk sneller werkt, of juist opnieuw tot versnippering en onderlinge concurrentie leidt, is nu nog onzeker.

Netcongestie als hardnekkig knelpunt voor woningbouw

De afwijzing van de provinciale stroomaanvragen illustreert een breder probleem dat al jaren speelt in Nederland. Het elektriciteitsnet is op veel plaatsen vol. Bedrijven, datacenters en consumenten vragen allemaal om meer stroom, terwijl de uitbreiding van het net achterblijft bij de vraag. Woningbouwprojecten kwamen tot voor kort relatief gemakkelijk aan bod, omdat netbeheerders daarvoor zelf ruimte reserveerden. Die bescherming is nu weggevallen, waardoor ook woningbouw voluit meedoet in de strijd om schaarse netcapaciteit.

Bovendien laat de mislukte collectieve aanvraag zien dat provincies en netbeheerders nog zoeken naar werkbare procedures voor grootschalige reserveringen. De huidige criteria lijken niet geschikt voor de schaalgrootte waarop provincies denken. Daarmee ontstaat een regelgevingsgat precies op het moment dat de woningbouwopgave het grootst is. Politiek en netbeheerders staan voor de uitdaging om die kloof snel te dichten.

Voorlopig zijn de ogen gericht op twee momenten: oktober 2026, wanneer zowel gemeenten zelf capaciteit kunnen reserveren als het Actieplan Netcongestie van Zuid-Holland gereed moet zijn. Of die stappen genoeg zijn om de bouw van tienduizenden woningen alsnog op schema te houden, hangt mede af van de vraag of netbeheerders en overheden erin slagen om sneller dan het net uitgebreid kan worden, slimme oplossingen te vinden voor de beschikbare ruimte.

Bronnen: Ditjes & Datjes, Nieuws.nl