Jetten in paniek om peiling: ´Meerderheid Nederlanders wil nieuwe verkiezingen´

Het vertrouwen in de toekomst van het kabinet-Jetten is bijzonder klein. Volgens een peiling van het Hart van Nederland Panel verwacht maar liefst 78 procent van de deelnemers dat de coalitie van D66, VVD en CDA de volledige regeerperiode niet haalt. Tegelijkertijd wil een ruime meerderheid van de ondervraagden zo snel mogelijk naar de stembus. De uitkomsten verschenen op een politiek gevoelig moment, vlak voor een cruciale begrotingsronde.

Een minderheidskabinet onder druk

Het kabinet-Jetten is geen gemakkelijk kabinet om te leiden. D66, VVD en CDA beschikken samen over slechts 66 van de 150 zetels in de Tweede Kamer. Daardoor is het kabinet structureel afhankelijk van steun van oppositiepartijen om beleid door te voeren. Elke stemming, elk wetsvoorstel en zeker elke begroting vereist onderhandelen met partijen die buiten de coalitie staan. Dat maakt de positie van premier Rob Jetten kwetsbaar, zeker naarmate de politieke druk toeneemt.

De komende weken vormen een eerste grote test. In aanloop naar Prinsjesdag moet het kabinet de begroting voor volgend jaar presenteren. Omdat die begroting een meerderheid in de Kamer moet halen, gaat premier Jetten met meerdere oppositiepartijen om tafel. Hij heeft al laten weten open te staan voor aanpassingen. Hoe ver hij daarin gaat, is echter nog de vraag. Dat is precies waar de peiling een interessant beeld van schetst.

Meerderheid wil nieuwe verkiezingen

Uit het onderzoek van het Hart van Nederland Panel blijkt dat 61 procent van de deelnemers het een goede zaak zou vinden als er nu nieuwe verkiezingen komen. Dat zijn vooral stemmers van oppositiepartijen. Aan de andere kant wil 34 procent geen nieuwe verkiezingen, en 5 procent heeft hierover geen mening. Opvallend is dat ook stemmers van GL-PvdA, Volt en ChristenUnie liever geen nieuwe gang naar de stembus maken, ondanks het feit dat zij buiten de coalitie staan.

Binnen de coalitie zelf is het beeld verdeeld. Stemmers van D66 en CDA willen overwegend geen nieuwe verkiezingen. De uitzondering binnen de coalitiepartijen zijn de VVD-stemmers: zij zijn, als enige coalitieaanhang, in meerderheid wél voor nieuwe verkiezingen. Dat is een opvallend signaal vanuit de eigen achterban van een van de drie regerende partijen. Echter, het is belangrijk te benadrukken dat dit uitkomsten zijn van één panelonderzoek, waarvan de methodologische verantwoording niet is gepubliceerd.

Velen verwachten val nog dit jaar

Van de 78 procent die verwacht dat het kabinet-Jetten de regeerperiode niet afmaakt, vormt een grote groep een nog somberder verwachting. Volgens het Hart van Nederland Panel denkt 42 procent dat het al voor het einde van 2026 misgaat. Slechts 7 procent gelooft dat premier Rob Jetten en zijn ploeg de volledige regeerperiode zullen uitzitten. Daarnaast geeft 15 procent aan het niet te weten. Het is belangrijk te vermelden dat de bronnen geen steekproefomvang, foutmarge of methodologische verantwoording bevatten. Daardoor valt op basis van deze peiling niet te concluderen dat deze cijfers representatief zijn voor alle Nederlanders.

Voormalig VVD-politicus Halbe Zijlstra schaart zich achter een pessimistisch beeld. Volgens hem gaat het kabinet een zwaar halfjaar tegemoet. Hij licht dat toe bij het programma Nieuws van de Dag, maar een uitgebreide inhoudelijke toelichting ontbreekt in de beschikbare bronnen. Zijn verwachting sluit wel aan bij de brede opinie die uit de peiling naar voren komt: het vertrouwen in de houdbaarheid van dit minderheidskabinet is beperkt.

Concessies aan de oppositie: hoe ver mag Jetten gaan?

Een ander opvallend onderdeel van de peiling gaat over de begrotingsonderhandelingen. Daaruit blijkt dat 44 procent van de deelnemers vindt dat premier Jetten gerust flinke concessies mag doen als dat nodig is om een meerderheid te vinden. Echter, 39 procent is het daar niet mee eens. Deze groep vindt dat het kabinet alleen afspraken met de oppositie mag maken als die niet botsen met de kernplannen van D66, VVD en CDA. Daarnaast heeft 17 procent hierover geen mening.

Bovendien laat dit zien dat er ook onder de bevolking geen eensgezindheid bestaat over hoe het kabinet de begrotingsdiscussie moet aanpakken. Het is een politiek evenwichtsspel: te veel toegeven kan de eigen achterban vervreemden, te weinig biedt onvoldoende kans op een meerderheid. Premier Jetten bevindt zich daarmee in een politiek nauw vaarwater, zowel in de Kamer als in de publieke opinie.

Politiek klimaat bepaalt de inzet

De resultaten van het Hart van Nederland Panel verschenen op een moment dat het politieke klimaat in Nederland toch al gespannen is. Een minderheidskabinet dat voor elk groot besluit afhankelijk is van wisselende meerderheden, staat altijd bloot aan instabiliteit. Bovendien versterken peilingen zoals deze het publieke debat over de levensvatbaarheid van het kabinet, ook al geven ze geen definitief antwoord op de vraag of het kabinet daadwerkelijk zal vallen.

Daarbij verdient de aard van de peiling aandacht. Het gaat om een online panel van Hart van Nederland, niet om een breed wetenschappelijk steekproefonderzoek. De twee beschikbare bronnen berusten op hetzelfde onderzoek en bieden daardoor geen onafhankelijke bevestiging van de uitkomsten. Dat neemt niet weg dat de cijfers een duidelijk signaal afgeven over de stemming onder een deel van het electoraat: het geduld met dit kabinet is, althans bij de deelnemers aan dit panel, beperkt.

Prinsjesdag als politiek keerpunt

De komende weken zullen bepalend zijn voor de koers van het kabinet-Jetten. De begrotingsbesprekingen in aanloop naar Prinsjesdag vormen de eerste grote horde. Premier Rob Jetten moet tegelijkertijd zijn coalitieplannen verdedigen, de oppositie tegemoetkomen en zijn eigen partijen niet voor het hoofd stoten. Hoe die balans uitvalt, zal niet alleen de begroting bepalen, maar ook het politieke voortbestaan van dit kabinet in de maanden daarna.

Bronnen: Hart van Nederland, NieuwRechts.nl