NPO onder vuur na slimme truc: ´Kijkers voor de gek gehouden´

Aan tafel bij De Oranjezomer op SBS liep het gesprek snel hoog op. Carrie ten Napel zag zich genoodzaakt stevig in de verdediging te gaan tegen de beschuldigingen van Raymond Mens, die openlijk twijfelde aan het verhaal achter de bijna-opheffing van haar talkshow. De discussie raakte een gevoelig punt: had de NPO de kijker bewust voor de gek gehouden?

Van stopzetting naar doorstart

De aanleiding voor het meningsverschil ligt een paar maanden terug. Omroep MAX maakte in december bekend dat Carrie op Vrijdag na de zomer zou stoppen. De reden: de bezuinigingen bij de publieke omroep. Presentatrice Carrie ten Napel deed haar beklag in de media, kijkers kwamen in actie en de verontwaardiging was groot. Vervolgens vertelde ze begin juni, in de laatste uitzending van het seizoen, dat het programma toch zou terugkeren. Die ommezwaai viel bij velen in goede aarde, maar liet ook vragen achter.

Want of het besluit om te stoppen werkelijk definitief was, of juist handig werd ingezet als drukmiddel richting Den Haag, bleef onduidelijk. Precies dat onduidelijke midden maakt het verhaal zo pikant. Raymond Mens, al jarenlang een van de scherpere waarnemers van de Nederlandse mediascene, gaf direct aan dat hij er weinig van geloofde.

Mens stelt harde vragen

Raymond Mens opende scherp tijdens de uitzending van De Oranjezomer. “Het was in december toen je voor het eerst hoorde dat je moest stoppen?”, vroeg hij aan Carrie ten Napel. Daarna ging hij door. “En toen heeft Jan er meteen bij gezegd van: ‘Maak je geen zorgen, het is puur voor de bühne.'” Carrie ontkende dat resoluut: “Nee, nee, nee. Het was niet voor de bühne. Jan zei: ‘Ik heb alles al geprobeerd, ik heb hard gevochten.'”

Mens liet het daar niet bij zitten. Hij suggereerde dat de aankondiging onderdeel was van een bredere campagne. “Het kwam over als een campagne vanuit de NPO dat alle verschillende omroepbazen eens even gingen zeggen van: ‘We hebben een aantal leuke programma’s en die gaan allemaal stoppen.'” Carrie reageerde gevat maar ook geïrriteerd: “Nou, wat een complottheorieën zeg, hé, dit!”

‘Hou op, schei uit!’

Het moment waarop de toon definitief veranderde, was toen Raymond Mens stelde dat alles was georchestreerd. “Ik denk dat Jan heel goed weet hoe de media werken en dat weet jij ook. Het is allemaal georchestreerd”, zei hij. Daarmee deed hij de suggestie dat Carrie ten Napel zelf ook wist dat de stopzetting niet echt bedoeld was. Dat zette kwaad bloed. “Nee, joh. Hou op, schei uit! Ik heb er echt zoveel tranen om gelaten man in het begin. Ik dacht echt: wat ís dit?”, reageerde ze emotioneel.

Opmerkelijk genoeg schaarde ook Guido den Aantrekker, story-baas van Story, zich aan de kant van Mens. Hij gaf impliciet aan ook te twijfelen aan de officiële lezing van de gebeurtenissen. Daarmee stond Carrie plotseling tegenover twee critici, in een gesprek dat zijzelf waarschijnlijk heel anders had verwacht.

Financieel verhaal achter de schermen

Toch hield Carrie ten Napel voet bij stuk. Ze legde uit dat de financiële situatie bij de NPO de directe aanleiding was voor het dreigende einde. “De NPO moest bezuinigen en behoorlijk ook. Wij zijn een programma op locatie, dus we zijn ook wel wat duurder. We waren een kind van de rekening, net als Kassa en andere programma’s. Daar hebben ze gewoon strepen doorheen gezet.” Dat besluit was, aldus haar eigen woorden, “heel definitief”.

Daarop nam iemand die zij aanduidt als “Jan” het heft in handen. Jan vocht hard, was creatief en wist uiteindelijk externe financiers te interesseren. Bovendien werden middelen uit de omroepvereniging zelf aangewend. Op die manier lukte het alsnog om Carrie op Vrijdag overeind te houden. Of en in welke mate die financiering ook is gekoppeld aan de publieke commotie rondom de aankondiging, blijft een open vraag.

NPO gebruikte de situatie ook voor zichzelf

Los van de vraag of de aankondiging oprecht was of strategisch, valt niet te ontkennen dat de NPO er ook baat bij had. De publieke omroep had er belang bij om politiek Den Haag te laten zien welke gevolgen bezuinigingen hebben voor geliefde programma’s. Carrie op Vrijdag is populair bij een trouwe kijkersgroep, en de ophef genereerde precies de aandacht die de omroep kon gebruiken. Of dat bewust zo is gestuurd, of een gelukkig bijeffect was, valt op basis van de beschikbare informatie niet vast te stellen.

Bovendien toont het incident hoe kwetsbaar publieke omroepen zijn geworden in het huidige medialandschap. Programma’s op locatie zijn duurder, advertentie-inkomsten staan onder druk en politieke bezuinigingen dwingen omroepen tot pijnlijke keuzes. In dat klimaat is het niet onlogisch dat omroepen zichtbaarheid zoeken voor hun problemen, op welke manier dan ook.

Gevoelig debat over mediavertrouwen

Het schermutselingetje bij De Oranjezomer raakt aan een bredere discussie: hoeveel vertrouwen kan het publiek hebben in aankondigingen van publieke omroepen? Als kijkers worden gemobiliseerd om een programma te redden, wil je kunnen vertrouwen dat de nood echt zo hoog was als gesuggereerd. Twijfel daaraan ondermijnt dat vertrouwen, ook als de betrokkenen te goeder trouw handelden. Raymond Mens verwoordde met zijn vragen precies wat een deel van de kijkende bevolking ook dacht.

Voorlopig keert Carrie op Vrijdag na de zomer gewoon terug op de NPO. Carrie ten Napel houdt vol dat het om een oprechte strijd ging en dat de emoties die ze doormaakte echt waren. De komende maanden zal moeten blijken of de doorstart ook daadwerkelijk duurzaam is, of dat de financiering opnieuw een knelpunt wordt.

Bronnen: Mediacourant, Vandaag Inside