IS-proces Rotterdam opent met frontale ontkenning: ‘Zij verwarren mij’

In een extra beveiligde rechtszaal in Rotterdam speelde zich maandag een opmerkelijke openingsdag af van een zwaarbeladen terrorismezaak. De man die terechtstaat, verdacht van een vermeende leidende rol binnen de terreurorganisatie Islamitische Staat, ontkende met klem ooit iets met die organisatie te maken te hebben gehad. Zijn verweer: de getuigen die tegen hem verklaren, hebben simpelweg de verkeerde persoon voor ogen. Wat er precies op het spel staat, wordt de komende dagen duidelijk.

Van Syrië naar een dorp in Zuid-Holland

De verdachte in deze zaak, die in de media wordt aangeduid als Ayham A., vestigde zich na een asielaanvraag in Nederland in het Zuid-Hollandse Arkel. Daar leefde hij met zijn gezin een ogenschijnlijk gewoon leven. Niet veel later vernam hij echter dat er over hem gepraat werd. Volgens zijn eigen verklaring ter zitting merkte hij al snel dat er geruchten over hem de ronde deden in zijn omgeving.

Wat Ayham A. aanvankelijk misschien als roddel beschouwde, groeide uit tot een serieus strafrechtelijk onderzoek. De aanzet daartoe gaf het Syrische Centrum voor Media en Vrijheid van Meningsuiting, kortweg SCM, een in Parijs gevestigde mensenrechtenorganisatie. Die organisatie doet specifiek onderzoek naar gevluchte Syrische verdachten van oorlogsmisdrijven en deelde haar bevindingen met de Nederlandse autoriteiten. Dat leidde uiteindelijk tot zijn aanhouding.

Zware beschuldigingen vanuit het Openbaar Ministerie

Het Openbaar Ministerie schetst een donker beeld van de rol die Ayham A. zou hebben gespeeld in zijn vaderland Syrië. Volgens het OM was hij tussen 2015 en 2018 actief als veiligheidschef van IS in het zuidelijke deel van de Syrische hoofdstad Damascus. In die hoedanigheid zou hij direct betrokken zijn geweest bij zeer ernstige geweldsmisdrijven.

Getuigen hebben verklaard dat zij persoonlijk werden opgepakt en vastgezet in detentiecentra van IS. Vervolgens werden zij daar, zo luidt de aanklacht, blootgesteld aan zware martelpraktijken. Bovendien bevat het dossier beschuldigingen rondom de moord op tien hulpverleners, waarbij Ayham A. eveneens een rol zou hebben gespeeld. Het geweld dat IS destijds toepaste, omvatte onder meer onthoofdingen, kruisigingen, stenigingen en executies met vuurwapens, veelal uitgevoerd in het openbaar.

De verdediging trekt de bewijsbasis in twijfel

De advocaten van Ayham A. richten hun pijlen op de fundering van het bewijs. Volgens hen baseert het Openbaar Ministerie zijn zaak grotendeels op de verklaringen van vijf anoniem gebleven getuigen. Dat roept in hun ogen fundamentele vragen op over de eerlijkheid van de procedure. Zij stellen namelijk dat zij onvoldoende gelegenheid hebben gehad om dat bewijs te toetsen of zelf tegenonderzoek te verrichten.

De verdediging acht het zorgelijk dat de identiteit van de getuigen verborgen blijft. Daardoor is het voor de advocaten moeilijk de betrouwbaarheid en de achtergrond van die verklaringen te controleren. Ayham A. zelf voegde daar maandag aan toe dat de getuigen hem simpelweg verwarren met andere personen. Hij ontkent iedere betrokkenheid bij IS en bestrijdt alle hem ten laste gelegde feiten.

Het gewicht van een zaak als deze

Terrorismezaken waarbij de beschuldigingen teruggaan tot het actieve strijdgebied van IS in Syrië, zijn bijzonder complex. Bewijs vergaren vanuit een conflictgebied is notoir moeilijk. Getuigen bevinden zich dikwijls in gevaarlijke of kwetsbare situaties, waardoor anonimiteit soms noodzakelijk is. Tegelijkertijd weegt het recht van de verdachte op een eerlijk proces even zwaar, en dat recht omvat ook de mogelijkheid getuigen te bevragen.

De rechtbank Rotterdam hanteert daarom strikte beveiligingsmaatregelen, wat al zichtbaar was aan de locatie van de zitting. De extra beveiligde rechtszaal wordt doorgaans ingezet bij zaken met een hoog risicoprofiel. Bovendien is de internationale dimensie van deze zaak opvallend: de informatie die het onderzoek op gang bracht, kwam van een organisatie in Parijs, terwijl de kern van de beschuldigingen zich afspeelt in Damascus.

SCM: een Parijse organisatie als startpunt van het onderzoek

De rol van het Syrische Centrum voor Media en Vrijheid van Meningsuiting als aanjager van deze zaak is opmerkelijk. Volgens onafhankelijk bevestigde berichtgeving is de organisatie specifiek gericht op het opsporen van gevluchte Syrische verdachten van oorlogsmisdrijven. Dat de informatie van een in Parijs gevestigde mensenrechtenorganisatie uiteindelijk leidde tot een strafrechtelijk onderzoek en aanhouding in Nederland, illustreert hoe internationaal de samenwerking in dit soort zaken inmiddels is georganiseerd.

Vervolg van het proces deze week

De eerste procesdag was slechts het begin. Het Openbaar Ministerie zal het bewijs woensdag nader uiteenzetten en een strafeis formuleren. Daarna is het woord aan de verdediging. De advocaten van Ayham A. houden donderdag hun pleidooi, waarbij zij naar verwachting dieper ingaan op hun bezwaren tegen de bewijsgaring en de positie van de anonieme getuigen.

Voor Ayham A. staat er vrijwel alles op het spel. De beschuldigingen zijn ernstig van aard en betreffen misdrijven die in Nederland onder de zwaarste categorieën vallen. De komende zittingsdagen zullen uitwijzen hoe sterk het dossier van het Openbaar Ministerie daadwerkelijk is en of de verweren van de verdediging standhouden. De uitkomst van deze zaak raakt bovendien aan bredere vragen over hoe Nederland omgaat met vermeende oorlogsmisdadigers die op Nederlands grondgebied asiel hebben gekregen.