Jetten laat BBB buitenspel staan bij begrotingsgesprekken: ‘Als dat nu zinvol is, ga ik graag dat gesprek aan’

Premier Rob Jetten heeft BBB tot nu toe niet uitgenodigd voor gesprekken over de begroting. Toch sluit hij een ontmoeting niet uit. Tijdens zijn wekelijkse persconferentie gaf Jetten aan open te staan voor overleg, mits de partij bereid is de plannen van het kabinet te steunen. De uitspraak onthult hoe moeizaam de zoektocht naar steun voor de minderheidscoalitie verloopt, met Prinsjesdag in zicht.

BBB voor de zomer al afgehaakt

Vóór de zomer nam het kabinet contact op met oppositiepartijen. Het kabinet vroeg welke partijen bereid waren de plannen te steunen. BBB gaf toen aan dat verdere gesprekken weinig zinvol waren. Dat was voor Jetten reden om de partij niet uit te nodigen voor de eerste gespreksronde. «Omdat we voor de zomer tot de conclusie kwamen dat het wat minder zin had», legde de premier uit. «Als dat nu wel het geval is, ga ik graag dat gesprek aan.»

De uitspraak is opmerkelijk. BBB is geen kleine speler in de Nederlandse politiek. De partij heeft een stevige positie in de Eerste Kamer. Voor een minderheidskabinet dat op zoek is naar steun, is elke zetel in de senaat van belang. Dat Jetten de partij eerder links liet liggen, zegt iets over de verhoudingen in Den Haag.

De rekensom in de Eerste Kamer

De coalitie van Jetten heeft in de Eerste Kamer geen meerderheid op eigen kracht. Zonder extra steun van oppositiepartijen lukt het niet om wetten en begrotingsplannen door de senaat te loodsen. Volgens het ANP-bericht heeft de minderheidscoalitie zonder BBB de steun van PRO nodig om in de Eerste Kamer tot een meerderheid te komen. Dat is een politiek gevoelige situatie. Coalitiepartij VVD heeft namelijk moeite met samenwerking met de linkse partij PRO. De spanning binnen de coalitie over deze keuze is daarmee al een verhaal op zich.

Toch heeft Jetten een duidelijke boodschap. «Wij willen zo veel mogelijk brede steun», zei hij tijdens de persconferentie. Door te kiezen voor brede samenwerking wil het kabinet voorkomen dat het beleid elk jaar drastisch verandert. Dat zorgt voor «een beetje rust voor het land», aldus de premier. Het is een pragmatische redenering, maar ook een die de verdeeldheid in de coalitie blootlegt.

Gesprekken met links en rechts gepland

Komende maandag trekt Jetten samen met vicepremiers Dilan Yeşilgöz van de VVD en Bart van den Brink van het CDA naar gesprekken met oppositieleiders. Eerst staat een ontmoeting op het programma met Joost Eerdmans van JA21. Daarna volgt een gesprek met Jesse Klaver van PRO. Op woensdag spreekt de kabinetstop met de partijleiders van ChristenUnie, 50PLUS en SGP.

De keuze voor deze partijen is niet toevallig. Het kabinet zoekt steun over de volle breedte van het politieke spectrum. Rechts, links en het christelijk-sociale midden komen allemaal aan bod. Dat Jetten zowel JA21 als PRO aan tafel haalt, bevestigt dat hij geen voorkeur uitspreekt voor een bepaalde richting. «Wij willen zo veel mogelijk brede steun», herhaalde hij nadrukkelijk.

Partijen die eerder nee zeiden, kloppen nu zelf aan

Een opvallend detail uit de persconferentie is dat enkele partijen de afgelopen dagen zelf contact hebben opgenomen met Jetten. Partijen die eerder aangaven geen gesprek te willen, melden zich nu alsnog. Jetten gaf dat aan zonder te specificeren welke partijen dat zijn. De signalen wijzen erop dat de politieke verhoudingen in beweging zijn, nu Prinsjesdag dichterbij komt. Welke partijen precies contact hebben opgenomen, is op basis van de beschikbare informatie niet te achterhalen.

Of BBB ook tot die groep behoort, is onduidelijk. Jetten suggereerde alleen dat hij openstaat voor een gesprek als de partij nu wel bereid is tot samenwerking. Een expliciete uitnodiging aan BBB is er op dit moment nog niet.

Prinsjesdag als deadline

De achtergrond van al deze gesprekken is de begroting die het kabinet met Prinsjesdag presenteert. Prinsjesdag is het jaarlijkse moment waarop de regering haar financiële plannen voor het komende jaar ontvouwt. Voor een minderheidskabinet is de druk extra hoog. Zonder voldoende steun in beide Kamers lopen de plannen vast.

Het kabinet staat dus voor een complexe puzzel. Het moet voldoende partijen aan zich binden zonder de eigen coalitiepartners van zich te vervreemden. De weerstand binnen de VVD tegen samenwerking met PRO maakt die afweging extra delicaat. Ondertussen tikt de klok. Hoe meer partijen bereid zijn mee te denken, hoe groter de kans op een stabiele begroting.

Jetten kiest voor brede coalitie boven politieke kleur

De opstelling van Jetten in deze onderhandelingen is opvallend pragmatisch. Hij weigerde expliciet een voorkeur uit te spreken voor samenwerking met links of rechts. Elke partij die bereid is de kabinetsplannen te steunen, is in principe welkom. Dat is een benadering die past bij een minderheidskabinet dat niet de luxe heeft van een vaste meerderheid.

Toch roept die aanpak ook vragen op. Hoe ver gaat het kabinet in het tegemoetkomen aan de eisen van oppositiepartijen? En wat betekent dat voor de samenhang van de coalitie? De gesprekken van de komende dagen zullen duidelijk maken hoe groot de ruimte is voor politieke compromissen. Vooralsnog is het duidelijk dat BBB nog niet aan tafel zit, maar dat de deur op een kier staat. Of de partij door die deur stapt, is de vraag die de komende weken centraal staat in Den Haag.

Bronnen: Ditjes & Datjes, Nieuws.nl