Nieuwe serie onthult Nederland als eeuwenoud drugscentrum: ‘Al in de VOC-tijd’

Nederland staat al decennialang bekend als draaischijf voor de Europese drugshandel, maar volgens de nieuwe televisieserie European Narcos gaat die rol veel verder terug dan de meeste mensen vermoeden. De serie, die deze week aandacht krijgt via RTL Nieuws en RTL Boulevard, stelt dat ons land al honderden jaren een centrale positie inneemt in de internationale drugswereld. Bovendien wordt gesuggereerd dat die betrokkenheid zelfs teruggaat tot de VOC-tijd, een periode die doorgaans wordt geassocieerd met rijkdom, handel en koloniale expansie, maar dus ook met een duistere keerzijde.

Een historische rol die verder reikt dan verwacht

De heersende opvatting is dat Nederland pas in de tweede helft van de twintigste eeuw uitgroeide tot een spilfiguur in de Europese drugshandel. Denk daarbij aan de opkomst van de Amsterdamse hasj- en heroïnehandel in de jaren zeventig, of aan de explosieve groei van de xtc-productie in de jaren negentig. Toch claimt European Narcos dat dit beeld een ernstige vereenvoudiging is. Volgens RTL gaat de historische betrokkenheid van ons land bij de internationale handel in verdovende middelen al eeuwen terug, en is Nederland niet zomaar een speler, maar een pionier.

Die claim is opmerkelijk, omdat ze een volledig nieuw perspectief biedt op de geschiedenis van ons land. De VOC, de Vereenigde Oostindische Compagnie, wordt door historici traditioneel geroemd als motor van de Nederlandse Gouden Eeuw. Echter, de schaduwzijden van dat handelsimperium komen steeds vaker onder de loep te liggen. De suggestie dat drugshandel al in die periode deel uitmaakte van het Nederlandse handelsnetwerk, is een these die in de serie centraal lijkt te staan. Wie precies de uitspraak ‘Al in de VOC-tijd’ heeft gedaan, is op basis van de beschikbare informatie niet te achterhalen.

Wat de serie belooft te onthullen

European Narcos richt zich volgens RTL op de geschiedenis én de ontwikkeling van de Nederlandse drugshandel. De serie belooft een bijzonder en onthutsend inkijkje te bieden in hoe Nederland zijn positie in de wereldwijde drugswereld heeft opgebouwd en behouden. Dat is een ambitieuze opdracht, want de vraag hoe een handelsland als Nederland zo’n centrale rol kon innemen, raakt aan diepgewortelde structuren, zoals de ligging aan zee, de aanwezigheid van grote havens en een traditie van internationale handel. Daarnaast speelt de van oudsher tolerante bestuurscultuur vermoedelijk een rol in het verhaal dat de serie wil vertellen.

RTL omschrijft de serie als een serieuze duik in de historie van de drugswereld in en rondom Nederland. Wanneer de serie precies verschijnt, op welk platform ze te zien is en wie verantwoordelijk is voor de productie, is op basis van de beschikbare berichtgeving niet vast te stellen. Dat zijn onzekere punten die RTL tot nu toe niet heeft toegelicht in de gepubliceerde informatie.

Nederland als pionier: een omstreden these

De bewering dat Nederland een pionier is in de wereldwijde drugshandel verdient nuancering. Historici erkennen dat de VOC handelde in tal van goederen die we tegenwoordig als problematisch zouden bestempelen, waaronder opium. De VOC speelde aantoonbaar een rol in de opiumhandel in Azië, waarbij het middel werd gebruikt als betaalmiddel en handelswaar. Dat is echter iets anders dan stellen dat Nederland daarmee de spil was van een internationale drugswereld in de hedendaagse betekenis van het woord. Bovendien ontbreekt in de beschikbare berichtgeving concrete historische onderbouwing voor de bredere claims van de serie.

Toch is de these niet uit de lucht gegrepen. Wetenschappers als historicus Frank Dikötter hebben al eerder aangetoond dat Europese handelsmachten, waaronder Nederland, een structurele rol speelden in de verspreiding van opium over Azië en de rest van de wereld. Dat gegeven geeft de beweringen van European Narcos een historische voedingsbodem, ook al moeten ze zorgvuldig worden geïnterpreteerd en niet zomaar als vaststaand feit worden gepresenteerd.

Maatschappelijke relevantie van de serie

De timing van European Narcos is opvallend. Nederland worstelt momenteel met grootschalige drugscriminaliteit, van liquidaties in het milieu van de georganiseerde misdaad tot de internationale problematiek rondom cocaïnesmokkel via de Rotterdamse haven. In die context biedt een historische blik een waardevolle aanvulling op het actuele debat. Bovendien helpt zo’n perspectief begrijpen waarom het probleem zo hardnekkig is en waarom pogingen om de drugshandel terug te dringen keer op keer stuiten op de grenzen van wat opsporing en beleid vermogen.

Daarnaast kan een serie als deze bijdragen aan een breder bewustzijn over de structurele oorzaken van drugscriminaliteit. Als de betrokkenheid van Nederland inderdaad diepgeworteld is in eeuwenoude handelsstructuren, dan vergt een effectieve aanpak meer dan strenger optreden alleen. Het vraagt om een fundamenteel begrip van hoe die structuren zijn ontstaan en waarom ze zo moeilijk te doorbreken zijn.

RTL zet historisch debat op de agenda

Met de uitzending van berichtgeving over European Narcos via zowel RTL Nieuws als RTL Boulevard kiest het mediabedrijf bewust voor een brede aanpak. De serie bereikt daarmee zowel het nieuwspubliek als het entertainment-gedreven kijkerspubliek. Dat is een slimme zet, want een historisch onderwerp als de Nederlandse drugshandel kan snel droog aanvoelen. Door het verhaal te verpakken in een serie-format, met de suggestieve vergelijking met ‘Narcos’, de populaire Netflix-productie over Colombiaanse drugskartels, wordt de drempel voor een breed publiek verlaagd.

Wel is enige voorzichtigheid op zijn plaats. De twee gepubliceerde berichten van RTL zijn inhoudelijk identiek en vormen feitelijk één bron. Dat betekent dat de historische claims van de serie vooralsnog niet onafhankelijk zijn bevestigd. Wie een goed beeld wil krijgen van de werkelijke historische rol van Nederland in de internationale drugshandel, doet er verstandig aan ook onafhankelijke historische bronnen te raadplegen naast wat de serie presenteert.

Wat nu volgt

De verwachting is dat European Narcos bij verschijning een stevig debat zal uitlokken, zowel over de inhoud van de serie als over de historische claims die erin worden gedaan. Historici, criminologen en beleidsmakers zullen vermoedelijk reageren op de stelling dat Nederland al sinds de VOC-tijd een centrale rol speelt in de internationale drugswereld. Totdat de volledige serie beschikbaar is en haar beweringen kunnen worden getoetst aan concrete bronnen en bewijs, blijft het verstandig die claims te behandelen als wat ze zijn: een prikkelende these die verder onderzoek en debat verdient.

Bronnen: RTL Boulevard, RTL Nieuws