Nederland herdenkt oorlogsslachtoffers bij Indisch Monument: ‘De oorlog schoof aan bij elk kerstdiner’
Tientallen jaren na het einde van de Tweede Wereldoorlog klinkt de pijn van voormalig Nederlands-Indië nog steeds door in Nederlandse huiskamers. Op 15 augustus 2026 kwamen honderden mensen samen bij het Indisch Monument in Den Haag voor de Nationale Herdenking 15 augustus 1945. De plechtigheid herdacht het einde van de oorlog in het Koninkrijk der Nederlanden en alle slachtoffers van de Japanse bezetting van voormalig Nederlands-Indië. De emotionele kracht van deze dag bleek opnieuw onverminderd groot.
Een oorlog die nooit echt eindigde
De Nationale Herdenking markeert elk jaar de capitulatie van Japan op 15 augustus 1945. Daarmee eindigde de oorlog formeel in het hele Koninkrijk, inclusief de koloniën. Toch was voor veel Indische families de vrede geen breuk met het verleden. De herinneringen bleven, de trauma’s ook. Generaties lang droegen zij de last van de bezetting mee, vaak in stilte. Juist die stille pijn stond dit jaar centraal tijdens de herdenking.
De plechtigheid in Den Haag omvatte toespraken, Indische liederen en gedichten, een minuut stilte en kransleggingen door slachtoffers en nabestaanden. Vervolgens opende premier Rob Jetten aan het eind van de ceremonie het defilé langs het Indisch Monument. Onder het publiek bevond zich ook NAVO-topman en oud-premier Mark Rutte. Naast de nationale plechtigheid in Den Haag vonden verspreid over het land nog ongeveer tachtig kleinere herdenkingen plaats.
Schrijfster Maddy Stolk als hoofdspreker
Hoofdspreker tijdens de plechtigheid was schrijfster Maddy Stolk, wier ouders de Japanse bezetting van voormalig Nederlands-Indië meemaakten. Stolk schreef twee romans over die periode en put daarvoor uit haar eigen familiegeschiedenis. Haar toespraak raakte veel aanwezigen diep. Ze gebruikte twee kisten die haar ouders vanuit Indië naar Nederland meenamen als symbool voor de onmogelijkheid om het oorlogsverleden achter te laten.
Stolk beschreef hoe de oorlog nooit afwezig was in haar gezin, zelfs als er niet over werd gesproken. Ze zei: “De oorlog was bij ons thuis het onzichtbare, maar immer aanwezige vijfde gezinslid. Het zat voorin de auto op vakantie, schoof aan bij het kerstdiner en was de eregast op elke verjaardag.” Haar woorden raakten de kern van wat veel Indische nazaten herkennen: de aanwezigheid van een trauma dat zichzelf nooit aankondigde, maar altijd meekwam.
Bovendien legde Stolk een persoonlijk contrast bloot tussen haar ouders. Haar moeder bewaarde een omvangrijk archief over de oorlogsjaren, maar zweeg er altijd over. Haar vader sprak er juist wel over. “Wie alles is kwijtgeraakt, bewaart elke snipper”, zei Stolk. “Wat ik als kind aanzag voor rommel, was in werkelijkheid een archief. Die manshoge stapels in de garage waren niet de zoveelste onhebbelijkheid van mijn moeder. Het was de oorlog zelf die daar lag, tot aan de nok.” Deze woorden illustreerden hoe overlevenden op totaal verschillende manieren omgaan met onverwerkt leed.
Wim Kan en de gruwelen van de Birmaspoorlijn
Eerste Kamervoorzitter Mei Li Vos droeg tijdens de herdenking het gedicht ‘Er leven haast geen mensen meer’ voor van cabaretier Wim Kan. Kan was zelf Japans krijgsgevangene en dwangarbeider aan de beruchte Birmaspoorlijn, waar duizenden gevangenen onder erbarmelijke omstandigheden stierven. Zijn gedicht vormt een persoonlijk getuigenis van de gruwelen die hij aan den lijve ondervond. Dat Vos dit gedicht koos, sloot naadloos aan op de toon van de hele plechtigheid: persoonlijk, nuchter en diepgaand tegelijk.
Alice Olthof-Blocks: zwijgen doorbroken door kleinkinderen
Een van de kransleggers tijdens de plechtigheid was de 93-jarige Haagse Alice Olthof-Blocks. Zij omschreef haar rol als een “hele eer”. Haar verhaal typeert wat veel mensen van haar generatie ervaarden. Olthof-Blocks sprak jarenlang met niemand over haar tijd in Nederlands-Indië, totdat haar kleinkinderen ernaar vroegen. Dat moment brak iets open. Wat decennialang verborgen was gebleven, kon eindelijk worden gedeeld. Juist die overdracht van herinneringen aan jongere generaties maakt herdenkingen als deze zo waardevol.
Haar aanwezigheid symboliseerde bovendien het belang van levende getuigen. Steeds minder mensen hebben de Japanse bezetting zelf meegemaakt. Daarom is het doorgeven van persoonlijke verhalen urgenter dan ooit. De herdenking biedt daarvoor elk jaar opnieuw een podium, zowel voor de slachtoffers zelf als voor hun nabestaanden.
Betekenis voor nieuwe generaties
De Nationale Herdenking 15 augustus 1945 heeft een bijzonder karakter, omdat ze niet alleen terugkijkt maar ook een brug slaat naar het heden. Veel Nederlanders met Indische wortels worstelen nog altijd met de erfenis van de bezetting. Verhalen werden lange tijd niet verteld, erkentelijkheid bleef soms uit. De jaarlijkse herdenking bij het Indisch Monument is daardoor meer dan een ritueel. Ze biedt erkenning, ruimte voor verdriet en een moment van collectieve herinnering.
Bovendien groeit de interesse bij jongere generaties. Kleinkinderen en achterkleinkinderen stellen vragen die hun voorouders zichzelf nooit hardop durfden te stellen. Daardoor krijgen verhalen als die van Alice Olthof-Blocks en Maddy Stolk een nieuw leven. De oorlog eindigt niet met een capitulatie. Hij eindigt pas wanneer de laatste herinneringen zijn gedeeld en bewaard.
Den Haag als middelpunt van een nationale herinnering
De keuze voor het Indisch Monument in Den Haag is niet toevallig. De stad herbergt een grote Indische gemeenschap en speelt al decennialang een centrale rol in de bewaring van de Indische geschiedenis en cultuur. Het monument zelf staat symbool voor alle slachtoffers van de oorlog in voormalig Nederlands-Indië, zowel burgerslachtoffers als militairen. Jaarlijks keert de nationale gemeenschap hier samen om die herinnering levend te houden. Ook dit jaar deed ze dat, onder grote belangstelling, met toespraken die snijden en stiltes die spreken.
Bronnen: AD, Ditjes & Datjes, Nieuws.nl
