Raad van State trapt op de rem bij klimaatplannen: ‘Al heel veel tijd verspild’

De Raad van State luidt de noodklok over het klimaatbeleid: verdere vertraging is onacceptabel. De belangrijkste adviseur van de overheid hekelt het voornemen van het kabinet-Jetten om nieuwe klimaatplannen pas volgend voorjaar te presenteren. Terwijl het kabinet op Prinsjesdag de Klimaat- en Energienota presenteert, schuift het de echte besluiten opnieuw voor zich uit. Dat kan echt niet langer, vindt de Raad.

Plannen genoeg, daden te weinig

Sybrand Buma, vicepresident van de Raad van State, stelt de prangende vraag hardop. “Plannen zijn er veel, maar wanneer gebeurt het ook?” zegt hij. Die verzuchting raakt de kern van de kritiek: jaar na jaar constateert de Raad dat het klimaatbeleid te vaag blijft. Mooie woorden en nota’s zijn er voldoende, maar concrete besluiten met echte gevolgen laten op zich wachten. Bovendien benadrukt Buma dat de Raad een adviesrol heeft. Het is dus aan het kabinet zelf om de keuzes te maken.

De Raad van State bracht zijn jaarlijkse klimaatbeschouwing uit op Prinsjesdag, de dag waarop het kabinet de rijksbegroting presenteert. Staatsraad Marijke Vos sprak namens de Raad en liet er geen misverstand over bestaan. Zij wees op de urgentie: de tijd dringt en het geduld van de Raad is op. Dat boodschap klonk niet als een voorzichtige aanbeveling, maar als een dringende oproep om onmiddellijk in actie te komen.

Kabinet kiest voor wachten

Het kabinet-Jetten presenteerde op Prinsjesdag weliswaar een Klimaat- en Energienota, maar schoof daarin de concrete besluitvorming door naar het voorjaar van 2027. Klimaatminister Stientje van Veldhoven erkende dat Nederland niet op koers ligt om klimaatneutraal te worden. Zij wil de komende maanden met het kabinet overleggen, om vervolgens in het voorjaar met nieuwe plannen te komen. Haar boodschap was: dit kabinet wil de versnelling weer inzetten, maar de plannen volgen later.

De Raad van State reageert daar weinig geduldig op. “Nu komt er weer een half jaar uitstel bij”, zegt Marijke Vos. “Wij vinden dat een slecht signaal aan de samenleving.” De Raad had het kabinet geadviseerd om al op Prinsjesdag met nieuw beleid te komen. Omdat dat niet is gebeurd, groeit de achterstand verder. Echter, de Raad benadrukt ook dat hij uitsluitend adviseert en geen bindende besluiten neemt.

De klok tikt door

Volgens de Raad van State zijn de gevolgen van verder uitstel aanzienlijk. “Hoe meer je het vooruitschuift, hoe hoger de kosten, hoe groter de gevolgen en hoe moeilijker het wordt om energieonafhankelijkheid te bereiken”, aldus Vos. Dat argument is niet nieuw, maar klinkt dit jaar nadrukkelijker. De boodschap is helder: elke maand zonder besluit maakt de opgave groter en de rekening hoger. Dat treft uiteindelijk iedereen, van burgers tot bedrijven.

De Raad adviseert het kabinet bovendien om moeilijke, strategische keuzes te maken. Denk daarbij aan de verdeling van schaarse ruimte, de beschikbaarheid van arbeid en de capaciteit op het stroomnet. Den Haag moet prioriteiten stellen, vindt de Raad, en bepalen welke industriële sectoren voorrang verdienen. “Als wij die keuzes niet maken, dan gaan bedrijven dat zelf doen”, waarschuwt Vos. “Dan kunnen we ook industrie verliezen die we graag willen behouden. Dat kan niet de bedoeling zijn.”

Kansen in de transitie

De Raad van State schildert het klimaatvraagstuk niet alleen als een bedreiging. Een grondige systeemtransformatie brengt ook kansen mee, benadrukt de Raad. Minder afhankelijkheid van buitenlandse grondstoffen, een schonere leefomgeving en een betere volksgezondheid zijn potentiële voordelen. “We willen benadrukken: er liggen ook gewoon kansen”, zegt Vos. Daarmee probeert de Raad het debat te verbreden en niet alleen de vinger op de wonde te leggen, maar ook perspectief te bieden aan kabinet en samenleving.

Toch blijft de rode draad van de boodschap ongemakkelijk. Zowel de Europese als de Nederlandse klimaatwet stelt dat Nederland in 2050 netto niets meer mag uitstoten aan broeikasgassen. Dat doel is groot en de weg ernaartoe lang. Echter, de stappen die nu worden gemist, maken die weg elk jaar steeds steiler. De Raad wijst erop dat het klimaatdoel voor 2030 volgens onafhankelijke deskundigen al vrijwel buiten bereik is.

Rol van de Raad van State

De positie van de Raad van State in dit debat is bijzonder. De Raad toetst wetgeving en fungeert als hoogste bestuursrechter, maar heeft ook een adviserende taak richting het kabinet. Buma onderstreepte in een persgesprek dat zijn instituut geen politieke besluiten neemt. “Wij kijken naar de afspraken die men zelf heeft gemaakt, bijvoorbeeld in de Klimaatwet”, zei hij. Daarmee positioneert de Raad zich als eerlijke spiegel, niet als politieke speler. Desondanks is de toon van de jaarlijkse klimaatbeschouwing dit jaar scherper dan ooit.

De druk op het kabinet neemt toe. Naast de Raad van State dringen ook de Wetenschappelijke Klimaatraad en het Planbureau voor de Leefomgeving aan op actie. Verschillende overheidsorganen spreken inmiddels dezelfde taal: de urgentie is hoog, de marges zijn klein en verder uitstel is riskant. Het is nu aan klimaatminister Van Veldhoven en de rest van het kabinet om die boodschap om te zetten in daadkrachtig beleid, liefst vóór het volgende voorjaar aanbreekt.