Toneelschuur brengt omstreden roman naar het podium: ‘Mystiek Lichaam´

Toneelschuur Producties waagt zich dit najaar aan een van de meest gelaagde en omstreden romans uit de Nederlandse literatuurgeschiedenis. Regisseur Koen Verheijden brengt Mystiek Lichaam van Frans Kellendonk naar het theater, met een cast van vier acteurs die een familiedrama van ongekende spanning tot leven wekken. Het verhaal raakt aan thema’s die ook vandaag nog gevoelig liggen: ziekte, religie, vooroordeel en de onvermijdelijke botsing tussen generaties.

Een familiedrama uit de jaren tachtig

De roman Mystiek Lichaam speelt zich af in het Nederland van de jaren tachtig. In het middelpunt staat Gijselhart, een weduwnaar die samenleeft met zijn volwassen kinderen. Hij is oerconservatief van aard en staat daardoor lijnrecht tegenover zijn nageslacht. Die tegenstelling vormt de voedingsbodem voor een verhaal dat snel escaleert.

Dochter Magda blijkt ongehuwd zwanger te zijn van een Joodse man. Haar broer Leendert keert bovendien terug uit New York als aidspatiënt. Beide onthullingen slaan in als een bom. Binnen de familie komen daardoor oude wonden aan de oppervlakte, wonden die al lang verborgen lagen onder een vernis van tradities en zwijgen. Het is precies dit explosive familieportret dat Toneelschuur Producties nu naar het podium vertaalt.

Schrijver die aids verwerkte in zijn laatste roman

Frans Kellendonk leefde van 1951 tot 1990 en overleed op slechts 39-jarige leeftijd. Hij was de enige Nederlandse schrijver met aids die, tijdens zijn eigen ziekte, een roman schreef waarin hij dat thema verwerkte. Dat gegeven maakt Mystiek Lichaam tot meer dan een literaire prestatie. Het is ook een persoonlijk document, een getuigenis van een schrijver die wist dat zijn tijd beperkt was.

De roman gold bij verschijning als een provocerend werk. Critici beschuldigden Kellendonk van antisemitisme, homohaat en misogynie. Toch verwierf het boek ook grote literaire erkenning: het werd genomineerd voor de AKO Literatuurprijs en de auteur won er de F. Bordewijkprijs mee. Die combinatie van scherpe kritiek én literaire waardering maakt het werk tot een van de meest besproken romans uit zijn tijd.

Vier acteurs geven het verhaal een gezicht

In de theaterproductie van Toneelschuur Producties nemen vier acteurs de hoofdrollen voor hun rekening. Teunie de Brouwer, Kirsten Mulder, Michael Muller en Marley Verbeem staan samen op het podium. Zij moeten een tekst die leeft van innerlijke spanning en religieuze metaforen, omzetten naar een fysieke, theatrale ervaring. Dat is een forse uitdaging, omdat Kellendonk zijn proza schreef in een bijzonder dichte, soms bijna hermetische stijl.

Regisseur Koen Verheijden is degene die deze vertaalslag begeleidt. Hij staat voor de taak om de complexe lagenstructuur van de roman te bewaren, zonder dat de voorstelling ontoegankelijk wordt voor een breed publiek. Hoe hij die balans zoekt, wordt duidelijk zodra de voorstelling van start gaat.

Te zien in Nederlandse theaters dit najaar

De voorstelling gaat in première op 3 oktober en is vervolgens tot en met 22 november te zien in een aantal theaters door heel Nederland. Welke specifieke podia de voorstelling programmeren, is op dit moment nog niet bekendgemaakt. Wel staat vast dat Toneelschuur Producties de productie breed wil uitspelen, zodat ook theaterliefhebbers buiten de Randstad de kans krijgen de voorstelling bij te wonen.

Voor theaterliefhebbers die de roman kennen, is dit een kans om te zien hoe een gelaagd literair werk zich vertaalt naar een heel ander medium. Voor wie het boek nog niet kent, biedt de voorstelling bovendien een ingang tot een van de meest gecontesteerde, maar ook meest geprezen werken uit de Nederlandse literatuur van de twintigste eeuw.

Waarom dit verhaal nu nog steeds raakt

De thematiek van Mystiek Lichaam heeft niets aan actualiteit verloren. De botsing tussen conservatief denken en een veranderende samenleving, de angst voor ziekte en de manier waarop families omgaan met geheimen: het zijn universele spanningsvelden. Dat Kellendonk deze thema’s al in de jaren tachtig met zoveel scherpte beschreef, maakt zijn werk eerder toekomstbestendig dan gedateerd.

Bovendien brengt de theaterproductie een schrijver opnieuw onder de aandacht die bij jongere generaties wellicht minder bekend is. Frans Kellendonk overleed jong, maar liet een oeuvre achter dat generaties lang zijn blijven voortleven in literaire kringen. Door zijn werk naar het podium te brengen, geeft Toneelschuur Producties hem een nieuw publiek, een publiek dat hem misschien voor het eerst ontdekt via het theater in plaats van de boekhandel.

Een gewaagde keuze met literaire allure

Dat Toneelschuur Producties kiest voor juist dit boek, zegt iets over de artistieke ambitie van de organisatie. Mystiek Lichaam is geen eenvoudig verhaal om te bewerken: het vraagt om durf, precisie en een duidelijke visie. Regisseur Koen Verheijden en zijn cast nemen daarmee een risico, maar tegelijk ook een kans. Want een geslaagde theaterbewerking van dit kaliber kan jarenlang nawerken, zowel in de zaal als in het publieke debat over literatuur, ziekte en wat het betekent om tot een familie te behoren.

De eerste voorstelling staat gepland voor 3 oktober. Tot die tijd bouwt de spanning gestaag op, voor zowel het publiek als de makers van deze veelbelovende productie.