VVD en JA21 trotseren Raad van State met taakstrafverbod: ‘Te soft voorstel van het kabinet’

Ze trekken zich niets aan van de kritiek en gaan gewoon door. VVD en JA21 dienen hun eigen wetsvoorstel in bij de Tweede Kamer om taakstraffen te verbieden bij geweld tegen hulpverleners en politie. De twee partijen vinden het kabinetsvoorstel dat al op tafel ligt schlicht te slap en willen een harder signaal afgeven. Maar niet iedereen is overtuigd dat dit de juiste weg is.

Een jaar geleden ingediend, nu opnieuw op tafel

Het wetsvoorstel van VVD en JA21 is niet nieuw. Ruim een jaar geleden dienden de partijen het voorstel al in bij de Tweede Kamer. Destijds haakte de Raad van State, de hoogste wetgevingsadviseur van Nederland, er forse kritiek op. De raad adviseerde de indieners om het voorstel niet zonder aanpassingen door te zetten. Dat advies legden VVD en JA21 naast zich neer. Inhoudelijk passen de partijen het voorstel dan ook niet aan, zo bevestigt JA21-leider Joost Eerdmans na berichtgeving door De Telegraaf.

Het wetsvoorstel is helder in zijn opzet. Het zet een streep door taakstraffen bij geweldsmisdrijven die zijn gepleegd tegen politieagenten, brandweerlieden, ambulancemedewerkers of boa’s tijdens de uitoefening van hun werk. Wie een van hen aanvalt terwijl ze in functie zijn, kan dus niet meer wegkomen met een werkstraf. Dat klinkt krachtig, maar juist daar wringt de schoen voor de Raad van State.

Raad van State: rechter verliest te veel speelruimte

De bezwaren van de Raad van State zijn inhoudelijk stevig. Rechters moeten genoeg ruimte hebben om per geval een afweging te maken, zo redeneerde de raad. Een absoluut verbod op taakstraffen laat die afweging simpelweg niet toe. Als voorbeeld noemde de Raad van State een situatie die op het eerste gezicht onschuldig lijkt: iemand die in paniek een ambulanceverpleegkundige hardhandig vastpakt en duwt richting een slachtoffer dat hulp nodig heeft. Ook die persoon zou onder het wetsvoorstel een celstraf kunnen krijgen, terwijl de omstandigheden een genuanceerdere aanpak rechtvaardigen. Bovendien is het de vraag of zo’n vergaand verbod de rechterlijke onafhankelijkheid niet te ver aantast.

Toch laten VVD en JA21 zich door dat argument niet overtuigen. De partijen zijn van mening dat het huidige kabinetsvoorstel te soft is en onvoldoende duidelijk maakt hoe de samenleving aankijkt tegen geweld op mensen die er juist zijn om anderen te helpen. Ze willen, in hun eigen woorden, een signaal afgeven. Dat signaal moet harder zijn dan wat het kabinet voorstelt.

Kabinetsvoorstel schiet tekort volgens de indieners

Het kabinet heeft ook plannen op dit vlak, maar die plannen gaan VVD en JA21 niet ver genoeg. De partijen vinden het voorstel dat vanuit het kabinet op tafel ligt te terughoudend. Exacte inhoudelijke verschillen tussen het eigen wetsvoorstel en de kabinetsplannen zijn niet in detail naar buiten gebracht. Wel is duidelijk dat de twee partijen vinden dat de overheid een krachtiger boodschap moet sturen. Omdat het kabinetsvoorstel die boodschap naar hun mening niet overbrengt, zetten ze hun eigen initiatief door. Daarmee kiezen ze bewust voor een confrontatie met het negatieve advies van de Raad van State.

Hulpverleners al langer slachtoffer van geweld

Het maatschappelijke probleem waartegen het voorstel zich richt, is niet nieuw. Politieagenten, brandweerlieden, ambulancepersoneel en boa’s worden regelmatig geconfronteerd met agressie en geweld tijdens hun werk. Dat leidt al jaren tot verontwaardiging en roept de vraag op of de huidige straffen wel voldoende afschrikken. Voorstanders van een hard verbod op taakstraffen stellen dat werkstraffen geen recht doen aan de ernst van geweld tegen mensen die er zijn om burgers te helpen en de openbare orde te bewaren. Tegenstanders wijzen er juist op dat een rigide verbod averechts kan werken en de rechtspraak te veel in een keurslijf dwingt.

Bovendien speelt er een breder debat over de effectiviteit van taakstraffen als zodanig. Sommige juristen betogen dat taakstraffen juist goed werken als re-integratieInstrument, terwijl anderen menen dat ze onvoldoende leed toevoegen om als serieuze straf te gelden. Dat debat raakt direct aan de keuze die VVD en JA21 nu maken.

Eerdmans bevestigt: geen stap terug

Joost Eerdmans, leider van JA21, liet na berichtgeving door De Telegraaf nadrukkelijk weten dat zijn partij niet van plan is om terug te krabbelen. De bevestiging vanuit Den Haag is daarmee duidelijk. Ondanks het negatieve advies van de Raad van State zetten beide partijen het voorstel in ongewijzigde vorm door. Daarmee kiezen ze voor een politiek statement boven een juridisch compromis. Of dat verstandig is, zal de Tweede Kamer moeten beoordelen.

Debat in de Kamer wordt spannend

Nu het wetsvoorstel formeel is ingediend, is het aan de Tweede Kamer om erover te oordelen. Hoe andere fracties zullen reageren, is nog onduidelijk. Het is aannemelijk dat het wetsvoorstel op steun kan rekenen van partijen die streng willen optreden tegen geweld op hulpverleners. Tegelijkertijd zullen partijen die meer waarde hechten aan rechterlijke onafhankelijkheid en flexibiliteit in de strafrechtketen moeite hebben met het absolute karakter van het verbod. De kritiek van de Raad van State zal daarin ongetwijfeld een rol spelen.

Hoe dan ook staat het dossier nu stevig op de politieke agenda. VVD en JA21 hebben hun kaarten op tafel gelegd. Het debat over de vraag hoe Nederland omgaat met geweld tegen mensen in uniform en in de zorg, begint opnieuw. De komende weken zal blijken of de rest van de Tweede Kamer het signaal dat beide partijen willen afgeven, ook wil onderschrijven.

Bronnen: Ditjes & Datjes, Nieuws.nl, Telegraaf.nl