Australisch oorlogsheld gearresteerd na jarenlange strijd: ‘Voorgoed van zijn voetstuk gevallen’
Ben Roberts-Smith gold jarenlang als het gezicht van de Australische militaire trots. Nu staat de 47-jarige oorlogsveteraan tegenover de zwaarste beschuldigingen die een militair kan treffen: vijfvoudige moord en oorlogsmisdaden gepleegd op Afghaanse bodem. Hij werd maandag gearresteerd op het vliegveld van Sydney, in een zaak die al jaren de Australische samenleving verscheurt. Als de aanklachten bewezen worden, riskeert hij levenslang.
Van nationale held tot verdachte
Roberts-Smith ontving ooit de Victoria Cross, de hoogste militaire onderscheiding van Australië. Zijn uniform en medailles hangen nog altijd prominent in het Australische oorlogsmuseum in Canberra. Bovendien gold hij tot voor kort als een voorbeeld voor jonge Australiërs en een symbool van nationale moed. Toch begon dat beeld in 2018 te scheuren, toen drie gerenommeerde Australische kranten onthullende artikelen publiceerden over zijn vermeende gedrag tijdens missies in Afghanistan.
Die drie kranten, namelijk The Age, The Sydney Morning Herald en The Canberra Times, beschreven hoe Roberts-Smith zelf burgers zou hebben vermoord en hoe hij ondergeschikte militairen opdracht zou hebben gegeven om ongewapende Afghanen te executeren. De veteraan reageerde furieus. Hij sleepte alle drie de publicaties voor de civiele rechtbank wegens laster. Echter verloor hij zowel de hoofdzaak als de beroepszaak. De civiele rechter concludeerde dat het voldoende aannemelijk was dat hij vier moorden had gepleegd tijdens zijn diensttijd. Roberts-Smith blijft tot op de dag van vandaag alle beschuldigingen stellig ontkennen.
De meest schokkende beschuldiging: een man van een afgrond getrapt
Van alle beschuldigingen is die rondom de missie in het Zuid-Afghaanse dorp Darwan in 2012 de meest indringende. Volgens de civiele rechter bracht Roberts-Smith de gehandboeide Ali Jan naar de rand van een steile afgrond. Vervolgens trapte hij hem ervan af. Ali Jan viel tien meter omlaag, raakte zwaargewond, maar was op dat moment nog in leven. Daarop beval Roberts-Smith een van zijn soldaten om de gewonde man dood te schieten. Die soldaat voerde het bevel uit.
Bovendien beschreef de civiele rechter een afzonderlijk incident uit 2009. Daarbij vielen Australische militairen een gebombardeerde compound binnen. In een tunnel troffen zij twee mannen aan: een oudere man en een jonge man met een beenprothese. Beide mannen kwamen ongewapend uit de tunnel en gaven zich over. Volgens de rechter beval Roberts-Smith om de oudere man ter plekke te executeren. Hijzelf zou de jongere man vervolgens gewelddadig het gebouw uit hebben gedwongen, hem tegen de grond hebben gesmeten en hem met zijn mitrailleur hebben doodgeschoten. De beenprothese van het slachtoffer werd daarna door een andere militair buitgemaakt en op macabere wijze gebruikt als drinkbeker op de militaire basis.
Strafrechtelijke vervolging na jarenlange stilte
Een civiele rechter heeft echter geen bevoegdheid om een gevangenisstraf op te leggen. Daarvoor is een strafrechtelijke procedure nodig. Desondanks duurde het jaren voordat justitie die stap zette. Veel Australiërs hadden al opgegeven dat het ooit tot een daadwerkelijke vervolging zou komen. Bovendien was het opvallend dat een klokkenluider die de misstanden als eerste aan het licht bracht, al eerder de gevangenis in was beland. Ben Roberts-Smith zelf bleef vrij, gesteund door invloedrijke figuren die zijn smaadzaak financierden.
Nu wordt hij formeel aangeklaagd voor vijfvoudige moord. De vermeende feiten zouden zijn gepleegd tijdens missies in Afghanistan tussen 2009 en 2012. Bij een veroordeling staat hem levenslange gevangenisstraf te wachten. De arrestatie op het vliegveld van Sydney markeert een keerpunt in een zaak die al bijna een decennium de gemoederen bezighoudt.
Politiek zwijgen en publieke schok
De Australische premier Albanese weigerde maandag commentaar te geven. “Ik ben niet van plan om vooruit te lopen op een zaak die duidelijk van juridische aard is en die bij de rechter in behandeling is”, zei hij tegen journalisten in Canberra. Daarmee hield de premier bewust afstand van een zaak die politiek gevoelig ligt. De arrestatie van de meest gedecoreerde levende militair van het land is namelijk voor veel Australiërs een moment van rouw én opluchting tegelijk.
Daarnaast roept de zaak bredere vragen op over oorlogsmisdaden door Australische militairen in Afghanistan. Al jaren is bekend dat meerdere Australische militairen zich schuldig hebben gemaakt aan ernstige misdragingen. Toch bleven strafrechtelijke gevolgen tot dusver grotendeels uit. De arrestatie van Roberts-Smith is dan ook uitzonderlijk, zowel vanwege zijn status als vanwege de ernst van de beschuldigingen.
Een gevallen symbool van militaire eer
Het is een schrijnend contrast: het uniform vol onderscheidingen hangt nog in het museum, terwijl de man die dat uniform droeg nu vastzit op verdenking van oorlogsmisdaden. Invloedrijke Australiërs steunden hem jarenlang. Zijn smaadzaak werd gefinancierd door mensen die geloofden in zijn versie van de feiten. Bovendien beschouwden velen hem als een symbool van wat de Australische krijgsmacht vertegenwoordigt. Dat beeld is nu definitief aan diggelen geslagen.
De NOS omschrijft het treffend: “Het lijkt erop dat hij door de strafrechtelijke vervolging voor oorlogsmisdaden nu voorgoed van zijn voetstuk is gevallen.” De zaak toont hoe zelfs de meest gevierde militairen ter verantwoording kunnen worden geroepen. De komende maanden worden juridisch beslissend voor Ben Roberts-Smith. Zijn advocaten zullen zich moeten beraden op een verweer tegen de zwaarste aanklachten die de Australische militaire justitie ooit tegen een van haar eigen mensen heeft ingediend.
