Kabinet-Jetten verliest kiezers op pijnlijk moment: ‘Alleen maar shoppen voor steun’

Drie kwart van de Nederlandse kiezers vindt dat kabinet-Jetten geen heldere visie heeft op wat er in dit land moet gebeuren. Dat blijkt uit onderzoek van EenVandaag, gepubliceerd op de dag dat Rob Jetten zijn eerste Prinsjesdag als premier meemaakte. De kritiek treft hem op precies het moment waarop hij zichzelf en zijn kabinet aan het land wil presenteren.

Een minderheidskabinet onder vuur

Rob Jetten werd eerder dit jaar premier aan het hoofd van een minderheidskabinet, gevormd door D66, VVD en CDA. Een minderheidskabinet is in Nederland ongebruikelijk. Het betekent dat de coalitie in de Tweede Kamer geen meerderheid heeft en voor bijna elke beslissing steun moet zoeken bij oppositiepartijen. Critici noemen dit model kwetsbaar en omslachtig. Voorstanders zagen het aanvankelijk als een kans voor breder gedragen beleid.

Na ruim zes maanden is de balans echter weinig flatterend voor de premier. Kiezers omschrijven het experiment inmiddels als mislukt, zo meldt EenVandaag. De kritiek is bovendien opvallend breed. Niet alleen tegenstanders van het kabinet spreken zich negatief uit. Ook veel kiezers die zelf op D66, VVD of CDA stemden, zeggen dat zij geen richting zien in het beleid van kabinet-Jetten.

Bovendien verscheen aan de vooravond van Prinsjesdag een onderzoek van RTL Nieuws, dat berichtte over een diep weggevallen vertrouwen in de drie coalitiepartijen. Dat onderzoek raakte Jetten daarmee op een bijzonder ongelegen moment: net voordat hij namens zijn kabinet de plannen voor het komende jaar zou presenteren.

Volgens EenVandaag zijn veel kiezers ontevreden over het kabinet omdat zij visie en daadkracht missen. De ontevredenheid is daarmee geen incidentele reactie op één bericht, maar een structureel patroon dat beide onderzoeken, van EenVandaag en van RTL Nieuws, op dezelfde dag rondom Prinsjesdag lieten zien.

De pijnpunten: daadkracht en zichtbaarheid

Wat kiezers het meeste dwarsit, is niet zozeer een gebrek aan intenties. Het gaat om daadkracht en zichtbaarheid. Jetten wordt door een deel van de ondervraagde kiezers als weinig aanwezig ervaren. Hij maakt onvoldoende duidelijk waar hij voor staat en wat zijn kabinet concreet wil bereiken, zo klinkt de kritiek. Woorden als ‘onzichtbaar’ duiken in de berichtgeving op.

Daarbij speelt de constructie van het minderheidskabinet een rol. Omdat kabinet-Jetten afhankelijk is van wisselende steun in de Kamer, lijkt het in de ogen van critici voortdurend te laveren. Prioriteiten verdwijnen naar de achtergrond. Kiezers spreken van ‘shoppen voor steun’, waarbij het kabinet van links naar rechts zwerft zonder een eigen koers vast te houden. Dat geeft geen gevoel van leiderschap, maar van afhankelijkheid.

Jetten erkent de kritiek

In een interview met EenVandaag, uitgezonden op Prinsjesdag, ging Jetten in op de kritiek. Hij erkende dat het kabinet op een aantal punten beter moet presteren. Zijn woorden waren directe een bevestiging van de zorgen die uit het kiezersonderzoek naar voren kwamen. Hij zei bovendien dat het kabinet beter wil luisteren naar wat de oppositie inbrengt. Daarmee erkende hij impliciet dat de huidige aanpak tekortschoot.

Het is opvallend dat een zittende premier op Prinsjesdag, traditioneel het moment van trots presenteren, juist toegeeft dat dingen anders moeten. Tegelijkertijd is het ook een politieke keuze. Door zelf de hand in eigen boezem te steken, probeert Jetten te laten zien dat hij kritiek serieus neemt. Of dat geloofwaardig overkomt bij de kiezers die hem al maanden als weinig zichtbaar ervaren, is een andere vraag.

Wat betekent dit voor de oppositie

Voor de oppositie biedt dit politiek gezien een open deur. Als een premier zelf erkent dat zijn kabinet beter moet luisteren, geeft hij de oppositie daarmee ook meer gewicht. Partijen buiten de coalitie kunnen dit gebruiken om harder te drukken op hun eigen agendapunten. Tegelijkertijd vergroot het de positie van de oppositie bij onderhandelingen over steun voor concrete wetsvoorstellen.

Bovendien staat de geloofwaardigheid van het model zelf nu ter discussie. Een minderheidskabinet functioneert alleen als het in staat is brede steun te verwerven zonder zijn eigen identiteit te verliezen. Uit de kiezersonderzoeken blijkt echter dat die identiteit nu juist het probleem is. Het kabinet communiceert onvoldoende waar het voor staat, waardoor zelfs eigen kiezers afhaken.

Vertrouwen terugwinnen kost tijd

Kabinet-Jetten staat voor een lastige opdracht. Het herstel van kiezersvertrouwen gebeurt niet met een interview of een Prinsjesdagtoespraak. Daarvoor zijn concrete resultaten nodig die mensen in hun dagelijks leven voelen. Denk aan koopkracht, woningmarkt of veiligheid. Op al die terreinen verwachten kiezers dat de regering heldere keuzes maakt en die ook waarmaakt.

Daarnaast vraagt het minderheidskabinet om een andere stijl van politiek voeren. Zichtbaarheid, consistentie en duidelijkheid zijn daarin sleutelwoorden. Jetten heeft op Prinsjesdag laten zien dat hij die signalen heeft ontvangen. Maar erkennen en veranderen zijn twee verschillende dingen. De komende maanden zullen uitwijzen of het kabinet-Jetten in staat is de woorden om te zetten in beleid dat kiezers weet te overtuigen. De druk is in elk geval opgebouwd.