Het kabinet zet de Tweede Kamer voor een ingrijpende keuze: vier verschillende richtingen voor de belasting op inkomsten uit vermogen, beter bekend als box 3. Afhankelijk van welk scenario de politiek kiest, kan de schatkist in de periode tot en met 2035 bijna twintig miljard euro aan belastinginkomsten mislopen. De discussie raakt aan een fundamentele vraag: hoe belast Nederland vermogen eerlijk en houdbaar?
Langlopende strijd om box 3
De belasting op vermogensinkomsten ligt al jaren onder vuur. Het oude systeem, waarbij de Belastingdienst uitging van een fictief rendement in plaats van het werkelijk behaalde rendement, sneuvelde bij de rechter. Sindsdien zoekt de politiek naar een duurzame vervanging. Het kabinet heeft nu vier scenario’s uitgewerkt en die ter beoordeling aan de Tweede Kamer voorgelegd. Daarmee begint een nieuwe fase in een dossier dat al jaren voor politieke en juridische kopzorgen zorgt.
De kern van het probleem is dat beleggers en spaarders jarenlang belasting betaalden over een rendement dat zij nooit daadwerkelijk behaalden. Rechters oordeelden dat dit in strijd is met het eigendomsrecht. Bovendien schenden de oude regels het discriminatieverbod. Sindsdien geldt een noodoplossing, maar die is tijdelijk. Het kabinet moet nu een structurele oplossing vinden, en dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan.
Wetsvoorstel strandt mogelijk in de Eerste Kamer
In de Eerste Kamer ligt een wetsvoorstel voor een heffing op het daadwerkelijk behaalde rendement op spaargeld en beleggingen. Dat klinkt rechtvaardig, maar het voorstel stuit op forse weerstand. Tegenstanders maken bezwaar tegen het feit dat beleggers jaarlijks een aanslag zouden krijgen over de waardestijging van hun portefeuille, ook als zij die winst nog niet hebben gerealiseerd. Dat systeem, ook wel vermogensaanwasbelasting genoemd, is voor een deel van de senaat onverteerbaar. Daardoor dreigt het wetsvoorstel te sneuvelen voordat het wet wordt.
Om dat te voorkomen, kan een zogenoemde novelle uitkomst bieden. Een novelle is een wijzigingsvoorstel waarmee het oorspronkelijke wetsvoorstel wordt aangepast. Als daarin alle wensen van de tegenstrevende partijen worden verwerkt, valt de verwachte belastingopbrengst in de jaren tot en met 2035 al vele miljarden euro’s lager uit. Het gat in de schatkist wordt dan fors, maar het voorstel haalt dan mogelijk wel een meerderheid in de senaat.
Vier scenario’s, één grote rekening
Het kabinet schetst vier mogelijke paden, elk met eigen financiële gevolgen. De exacte inhoud van alle scenario’s is nog niet volledig openbaar gemaakt. Wel staat vast dat de budgettaire consequenties aanzienlijk zijn. In het meest vergaande geval, waarbij het huidige wetsvoorstel sneuvelt en er pas in 2030 een vermogenswinstbelasting wordt ingevoerd, loopt het nadeel voor de schatkist op tot bijna 20 miljard euro tot en met 2035. Dat is een fors bedrag, zeker in een periode waarin de overheid al worstelt met tegenvallende inkomsten en stijgende uitgaven.
Een vermogenswinstbelasting werkt anders dan een vermogensaanwasbelasting. Bij een vermogenswinstbelasting betaalt een belegger pas belasting op het moment dat hij zijn belegging verkoopt en winst incasseert. Dat systeem is minder omstreden, maar levert de staat ook minder op. Beleggers kunnen immers lang wachten met verkopen, waardoor de belastingopbrengst uitgesteld of lager uitvalt.
Politieke gevoeligheid rond vermogen en belasting
De discussie over box 3 is niet louter technisch van aard. Achter de scenario’s gaan fundamentele politieke keuzes schuil over wie welk deel van de belastingrekening draagt. Sommige partijen vinden dat vermogen zwaarder belast moet worden, omdat de kloof tussen vermogenden en mensen zonder spaargeld groeit. Andere partijen, ook binnen de coalitie, zetten vraagtekens bij een systeem dat beleggers jaarlijks aanspreekt op ongerealiseerde winsten. Die politieke spanning maakt een definitieve keuze moeilijk.
Bovendien speelt de uitvoerbaarheid een grote rol. De Belastingdienst kampt al jaren met problemen rond ICT en capaciteit. Een nieuw systeem voor vermogensbelasting moet niet alleen juridisch houdbaar zijn, maar ook praktisch uitvoerbaar. Dat stelt aanvullende eisen aan het gekozen scenario.
Gevolgen voor spaarders en beleggers
Voor gewone spaarders en beleggers is de uitkomst van dit politieke debat van direct belang. Wie spaargeld aanhoudt of belegt in aandelen, wil weten welk systeem uiteindelijk van toepassing is. De onzekerheid duurt al jaren en dat zorgt voor frustratie. Financieel adviseurs en vermogensbeheerders signaleren dat cliënten moeite hebben met plannen maken, zolang de regels onduidelijk blijven. Een definitieve keuze geeft zekerheid, maar ook die keuze heeft een prijs.
Bovendien raakt de discussie niet alleen rijke beleggers. Ook mensen met een bescheiden spaarpot vallen onder box 3, hoewel er een vrijstelling geldt voor kleine vermogens. Naarmate de vrijstelling achterblijft bij de inflatie, betalen steeds meer gewone mensen mee. Dat maakt de politieke keuze voor een nieuw systeem extra gevoelig.
Volgende stap ligt bij de Tweede Kamer
Nu het kabinet de vier scenario’s heeft voorgelegd, is de bal aan de Tweede Kamer. Volksvertegenwoordigers moeten zich uitspreken over de richting die zij willen inslaan. Vervolgens moet die keuze ook door de Eerste Kamer komen. Gezien de verhoudingen in de senaat is dat geen vanzelfsprekendheid. De komende weken en maanden zal duidelijk worden welk pad de politiek kiest en wat dat uiteindelijk betekent voor de belastinginkomsten en voor miljoenen Nederlanders met spaargeld of beleggingen.
