Het was nog geen avond of de reacties stroomden al binnen. Op Prinsjesdag 2026 presenteerde het kabinet zijn miljoenennota, maar de inkt was nauwelijks droog of werkgevers, brancheorganisaties en maatschappelijke instellingen lieten van zich horen. De kritiek is breed, divers en soms ronduit scherp. Eén vraag duikt steeds weer op: investeert het kabinet echt in de toekomst, of worden sectoren vooral aangeslagen om gaten te dichten?
Boeren en ondernemers: investeringen botsen met bezuinigingen
Boerenbelangenorganisatie LTO legt de vinger op een pijnlijke tegenstrijdigheid. Het kabinet belooft boeren te helpen verduurzamen, maar treft tegelijkertijd financiële maatregelen die dat juist bemoeilijken. Zo verhoogt het kabinet de btw op bloemen en planten, wat de sierteelt in een slechtere concurrentiepositie brengt. Dat botst volgens LTO rechtstreeks met afspraken over het verminderen van de milieubelasting door gewasbeschermingsmiddelen. LTO-voorzitter Ger Koopmans stelt de vraag die velen denken: “Wil het kabinet de land- en tuinbouw helpen verduurzamen, of is onze sector een cashcow om gaten in de begroting dicht te fietsen?” Bovendien is er volgens LTO veel onzekerheid over het stikstoffonds van 20 miljard euro. Snellere vergunningverlening is volgens de organisatie de sleutel tot echte vooruitgang.
Ook ondernemersorganisaties VNO-NCW en MKB-Nederland erkennen dat de richting klopt, maar plaatsen stevige kanttekeningen. Voorzitter Coen van Oostrom waarschuwt dat Nederland het zich niet kan veroorloven om “nog jaren door te modderen”. De overheidsuitgaven groeien harder dan de economie, en dat maakt een gezamenlijke langetermijnagenda dringend noodzakelijk. Zolang die er niet komt, blijft de discussie draaien om bezuinigen in plaats van investeren. Obstakels zoals trage vergunningverlening, netcongestie en hoge energieprijzen hinderen ondernemers bovendien dagelijks.
Klimaat en energie: ambities zonder middelen
De Jonge Klimaatbeweging is ondubbelzinnig in haar oordeel: klimaat bungelt ergens onderaan de agenda. Dat de vliegbelasting omlaag gaat en de accijnskorting op benzine en diesel wordt verlengd, staat volgens de organisatie haaks op de eigen klimaatdoelen van het kabinet. De beweging roept op te investeren in duurzame energiebronnen en maatregelen te nemen die echt verandering brengen, in plaats van vervuilende fossiele energie te subsidiëren.
Branchekoepel Energie-Nederland deelt die zorg. De ambities van het kabinet voor de energietransitie vragen aanzienlijk meer investeringen dan de miljoenennota biedt. Directeur Hans-Peter Oskam van Netbeheer Nederland sluit daarbij aan: “Uitstel van keuzes maakt de opgave niet kleiner, maar uiteindelijk wel duurder.” Zonder gerichte keuzes voor elektriciteit, warmte, groen gas en waterstof wordt de energietransitie volgens hem onbetaalbaar. Bovendien mogen de kosten van netuitbreiding niet onevenredig op de schouders van de huidige generatie terechtkomen, aldus Energie-Nederland.
Milieuorganisatie Natuur en Milieu noemt het zorgwekkend dat het kabinet klimaatbeleid geen hogere prioriteit geeft. Directeur Marjolein Demmers pleit voor een CO2-plafond voor de luchtvaart, een snelle afbouw van fossiele energie en het schrappen van belastingvoordelen voor grootverbruikers. Uitstel leidt volgens haar tot meer klimaatschade en hogere kosten voor huishoudens en bedrijven.
Zorg en jeugd: pleisters op een open wond
In de zorgsector klinkt vergelijkbaar ongenoegen. De Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen ziet te weinig toekomstperspectief. Voorzitter Ad Melkert stelt dat het kabinet vasthoudt aan eerder aangekondigde bezuinigingen op de zorg. De overkoepelende organisatie van universitaire ziekenhuizen, UMCNL, mist bovendien richting en zekerheid. Een minderheidskabinet dat zijn begroting niet bij voorbaat breed gesteund ziet, creëert onvoorspelbare situaties, en dat is onwenselijk in een sector die altijd klaar moet staan voor crises.
Jeugdzorg Nederland spreekt van pleisters plakken in plaats van het stelsel fundamenteel verbeteren. Branchevoorzitter Ahmed Aboutaleb wijst op een schrijnende realiteit: in elke schoolklas zitten gemiddeld vier kinderen in de jeugdzorg. “Dat is niet houdbaar”, zegt hij. Hij waarschuwt dat een eigen bijdrage in de jeugdzorg, waaraan het kabinet werkt, kwetsbare gezinnen extra hard kan raken. Bovendien pleit hij voor het afschaffen van marktwerking in de sector, die heeft geleid tot een wildgroei van aanbieders.
Onderwijs en mobiliteit: welkom maar onvoldoende
Niet alle reacties zijn uitsluitend negatief. Universiteiten van Nederland reageert positief op de aangekondigde extra investering van ruim 580 miljoen euro per jaar in hoger onderwijs en wetenschap. Voorzitter Caspar van den Berg stelt dat daarmee eerdere bezuinigingen grotendeels worden teruggedraaid. De MBO Raad ziet perspectief, maar wil meer: voorzitter Adnan Tekin vraagt om structurele financiering voor het opleiden en omscholen van volwassenen en nieuwkomers. De Algemene Onderwijsbond is blij met 88 miljoen euro voor zij-instromers, maar eist dat bezuinigingen op sociale zekerheid van tafel gaan.
Op mobiliteitsgebied is de toon scherper. RAI Vereniging noemt de plannen ontoereikend: er wordt te weinig geïnvesteerd in bereikbaarheid, verduurzaming van mobiliteit en verkeersveiligheid. Voorzitter Frits van Bruggen stelt dat uitgestelde investeringen toekomstige generaties benadelen. Reizigersorganisatie Rover pleit voor een Nationale Investeringsbank die via privaat kapitaal, bijvoorbeeld van pensioenfondsen, publieke projecten als spoor, busbanen en metrolijnen kan financieren. Directeur Daan Zieren: “Als we willen dat Nederland bereikbaar blijft, moeten we nu structureel meer investeren.” Ook BOVAG hekelt het infrastructurele gat: het kabinet trekt van 2029 tot 2035 slechts 1,5 miljard euro extra uit voor onderhoud, terwijl het totale tekort op 80 miljard euro wordt geschat.
Planbureau: lasten verschuiven naar toekomst
Het Sociaal en Cultureel Planbureau geeft een breed overzicht van de pijnpunten. Volgens het SCP investeert het kabinet weliswaar in defensie, onderwijs, klimaat, natuur, wonen en infrastructuur, maar blijven er desondanks grote opgaven liggen. Het voorgenomen beleid leidt op lange termijn tot een hogere overheidsschuld, waarmee financiële lasten worden doorgeschoven naar toekomstige generaties. Bovendien raken bezuinigingen op zorg en sociale zekerheid kwetsbare groepen het hardst. Het SCP stelt ook dat Nederland niet op koers ligt om de klimaatdoelen te halen, en dat uitstel de toekomstige opgave groter en duurder maakt.
Hulporganisaties CARE Nederland, Partos en Dorcas reageren positiever op de extra middelen voor internationale samenwerking. Ze noemen de investering van 1,1 miljard euro een belangrijke eerste stap, maar benadrukken dat eerdere bezuinigingen daarmee nog niet structureel zijn hersteld. Directeur Inge Kauer van CARE Nederland: “Dat geld is hard nodig. In Soedan, Gaza en Nepal zien we hoe conflicten, klimaatverandering en economische onzekerheid miljoenen mensen raken.”
Kritiek stapelt zich op na troonrede
De boodschap die uit alle hoeken klinkt is eensluidend: het kabinet zet stappen, maar de stappen zijn te klein en te onzeker. Het minderheidskabinet slaagt er niet in om brede steun te vergaren voor zijn plannen, en dat maakt de uitvoering kwetsbaar. De komende maanden in Den Haag worden bepalend: tijdens de begrotingsonderhandelingen moet blijken of de aangekondigde investeringen standhouden of verder worden uitgehold. Organisaties van boeren tot energiebedrijven en van ziekenhuizen tot milieugroepen houden het kabinet nauwlettend in de gaten.
