Weken voor de officiële onthulling op Prinsjesdag sijpelen de begrotingsplannen van het kabinet gestaag naar buiten. Stukje bij beetje verschijnen gelekte details in de media, en het beeld dat opdoemt is gemengd. Het kabinet trekt geld uit voor koopkrachtreparatie, maar desondanks gaat de doorsnee Nederlander er volgend jaar toch iets op achteruit in de portemonnee. Wie hoopt op meevallend nieuws voor zijn of haar huishoudboekje, komt bedrogen uit.
Wekenlang lekken, stap voor stap
De traditie is bekend: in de aanloop naar Prinsjesdag worden journalisten, ambtenaren en politici nerveus. Vertrouwelijke stukken vinden hun weg naar de redacties, en dit jaar is dat niet anders. Al wekenlang verschijnen er details over de rijksbegroting in de media, ruim voordat de koffer met miljoenennota officieel wordt geopend. Dat levert een gefragmenteerd beeld op van wat het kabinet van plan is, maar sommige contouren worden wel steeds duidelijker.
Bovendien lekte er ook vrijdag voor Prinsjesdag weer een flinke lading informatie uit, zoals dat traditiegetrouw het geval is. Volgens BNR zijn er voor ten minste één miljard euro aan plannen waarvan nog niet duidelijk is hoe de dekking wordt geregeld. Dat gegeven hangt als een onzekere wolk boven de aangekondigde maatregelen. De Tweede Kamer moet bovendien nog bepalen welke onderdelen van het koopkrachtpakket uiteindelijk worden ingevuld, waardoor de definitieve uitkomst voor huishoudens nog altijd ongewis is.
Eigen risico blijft dit jaar onveranderd
Een van de meest besproken lekken betreft het eigen risico in de zorg. Het kabinet had eerder plannen om dit te verhogen, maar die verhoging gaat komend jaar niet door. De maatregel wordt een jaar uitgesteld, wat voor veel mensen een directe adempauze betekent. Zorgkosten vormen voor veel huishoudens immers al een zware last, zeker nu de premies stijgen.
Daarnaast wordt de eerder aangekondigde miljardenbezuiniging op de sociale zekerheid voor volgend jaar deels teruggedraaid. Onderdelen van die bezuiniging worden geschrapt of uitgesteld, zo melden meerdere bronnen. Het kabinet lijkt daarmee te reageren op de politieke en maatschappelijke druk die de afgelopen maanden op die bezuinigingen is opgebouwd. Toch is het niet zo dat alle ingrepen van tafel zijn. Vervolgens blijft er ook in 2026 en verder flink wat te bezuinigen staan op andere posten.
Koopkrachtpakket lost het niet op
Het kabinet heeft naar verluidt zo’n 1,5 miljard euro vrijgemaakt voor een koopkrachtpakket. Dat klinkt indrukwekkend, maar het pakket is volgens de uitgelekte berekeningen niet groot genoeg om het koopkrachtverlies volledig te compenseren. De doorsnee Nederlander gaat er komend jaar toch een klein beetje op achteruit. Dat is een tegenvaller, zeker voor huishoudens die al meerdere jaren moeten rondkomen met krimpende koopkracht.
Bovendien stijgt de gemiddelde zorgpremie volgend jaar naar verwachting met ten minste tien euro per maand. Daarmee komt het maandelijkse bedrag uit op zo’n 169 euro, wat voor veel gezinnen een merkbare extra kostenpost is. Hogere inkomens worden tevens geconfronteerd met hogere belastingen, zo blijkt uit de gelekte plannen. Het kabinet kiest daarmee voor een herverdeling waarbij sterkere schouders meer lasten dragen, maar lagere en middeninkomens voelen de stijgende premies en energierekeningen evenzeer in hun portemonnee.
AOW’ers in het vizier vanwege zorgkostenaftrek
Een opvallend onderdeel van de uitgelekte plannen betreft honderdduizenden AOW’ers. Zij maken gebruik van een belastingaftrek voor hoge zorgkosten, een regeling die voor veel ouderen een waardevolle steun in de rug is. Het kabinet zou willen dat deze regeling vanaf 2028 volledig wordt afgeschaft. Dat is nog niet definitief besloten, maar als het doorgaat, raakt het een kwetsbare groep die juist relatief hoge zorgkosten maakt.
Toch geldt ook hier dat de definitieve besluitvorming nog niet heeft plaatsgevonden. De Tweede Kamer kan bij de begrotingsbehandeling nog flink in de plannen sleutelen. Daardoor is het op dit moment onverantwoord om alle uitgelekte details als voldongen feiten te presenteren. Echter, het patroon dat uit de lekken oprijst, schetst de contouren van een begroting die enerzijds bezuinigt en anderzijds zoekt naar maatregelen om de hardste klappen te verzachten.
Bezuinigen op de overheid als dekking
Om de koopkrachtmaatregelen te bekostigen, zoekt het kabinet dekking op meerdere fronten. Naast hogere belastingen voor hogere inkomens wordt ook bezuinigd op de overheid zelf. Details daarover zijn nog schaars, maar de richting is duidelijk: de rijksoverheid moet de komende jaren kleiner en goedkoper worden. Hoe dat in de praktijk uitpakt voor ambtenaren en publieke dienstverlening, wordt duidelijker bij de officiële presentatie van de Miljoenennota.
Vervolgens is er de bredere vraag over de financiële houdbaarheid van alle plannen samen. BNR meldde al dat voor een substantieel deel van de aangekondigde maatregelen de financiering nog niet rond is. Dat roept vragen op over de soliditeit van de begroting en de mate waarin het kabinet zijn beloften ook daadwerkelijk kan nakomen. De druk op de coalitie om voor Prinsjesdag de puntjes op de i te zetten, is dan ook groot.
Wat Prinsjesdag zelf nog moet onthullen
Ondanks alle lekken blijft een groot deel van de Prinsjesdagstukken nog onbekend. De officiële bekendmaking geeft de volledige begroting met alle details, onderbouwingen en berekeningen. Pas dan is het mogelijk om een compleet beeld te vormen van de financiële koers die het kabinet wil varen. De komende dagen zullen de definitieve plannen ook in de Tweede Kamer landen, waarna de politieke debatten over de keuzes echt van start gaan. Voor gewone huishoudens geldt daarna het geduld opbrengen voor de begrotingsbehandeling, die de uiteindelijke effecten op de portemonnee pas echt vastlegt.
