JA21 woest over gelekte linkse begroting: ´Slag in ons gezicht´

Joost Eerdmans is er duidelijk over: de uitgelekte begrotingsplannen van het kabinet bevatten vrijwel niets van wat JA21 op tafel heeft gelegd. De partijleider zegt er met een vergrootglas naar te moeten zoeken, en dat terwijl Prinsjesdag nadert en de politieke druk oploopt. Bovendien stelt hij dat de begroting eerder naar de linkerkant van het politieke spectrum overhelt dan naar zijn eigen partij, en dat is een conclusie die de verhoudingen in Den Haag verder op scherp zet.

Gelekte plannen zorgen voor onrust in Den Haag

Al voor Prinsjesdag liggen de begrotingsplannen op straat. Uitgelekte stukken geven een eerste indruk van de financiële koers die het kabinet wil varen. Daarmee begint het politieke steekspel eerder dan gebruikelijk. Premier Rob Jetten heeft het streven om een begroting te presenteren met breed maatschappelijk en politiek draagvlak. Hij wil meerdere partijen aan boord houden, ook uit de oppositie. Dat klinkt constructief, maar niet iedereen is er even enthousiast over.

Voor JA21 voelt de aanpak van Jetten als een strategie die niemand echt bedient. Eerdmans heeft het kabinet de afgelopen weken herhaaldelijk opgeroepen om duidelijkheid te geven: kies voor links of voor rechts, maar probeer niet iedereen tegelijk tevreden te stellen. Daarmee sloot hij aan bij een vergelijkbare lijn van PRO-leider Jesse Klaver, die ook aandrong op een heldere politieke keuze. Het feit dat twee partijen aan weerszijden van het spectrum hetzelfde bezwaar hadden, was een vroeg signaal dat de brede aanpak risico’s met zich meebrengt.

Eerdmans: nauwelijks iets van JA21 te herkennen

Eerdmans laat er geen misverstand over bestaan hoe hij de gelekte plannen waardeert. Volgens hem moet hij er “met een vergrootglas naar zoeken” om ook maar iets van de JA21-inzet terug te vinden. De partij heeft voorstellen ingediend bij het kabinet, maar die lijken grotendeels genegeerd te zijn in de uitgelekte versie van de begroting. Dat is voor Eerdmans meer dan een teleurstelling; het is een politiek signaal.

Bovendien stelt hij dat de concessies die de coalitie wel doet, niet opwegen tegen wat er elders wordt gevraagd. “De weinige handreikingen die de coalitie wel doet, worden teniet gedaan door lastenverzwaringen elders”, aldus Eerdmans. Daarmee plaatst hij vraagtekens bij de balans van de begroting. Welke lastenverzwaringen hij precies bedoelt, licht hij niet verder toe, maar de strekking is helder: JA21 ziet de begroting als een netto-verlies voor zijn achterban.

Bezuinigingen op sociale zekerheid geschrapt of uitgesteld

Een concreet punt dat Eerdmans noemt, is het schrappen of uitstellen van een groot deel van de bezuinigingen op de sociale zekerheid. Hij erkent dat dit een beweging is, maar trekt er een duidelijke conclusie uit. Volgens hem is dit “een duidelijke toezegging” richting links. Daarmee wijst hij impliciet op het feit dat PRO en andere progressieve partijen meer invloed hebben gehad op de plannen dan rechts-georiënteerde partijen als JA21.

Zijn oordeel is dan ook scherp: “Deze begroting lijkt meer naar PRO te hellen dan naar JA21.” Dat is opvallend, omdat JA21 zichzelf positioneert als een partij die het kabinet vanuit rechts kon steunen bij een begrotingsdeal. Als die ruimte er niet is, valt ook het politieke draagvlak van rechts weg. “Al met al worden wij hier niet vrolijk van”, voegt hij toe.

Jetten zoekt brede steun, maar oogst brede kritiek

De strategie van premier Jetten om breed draagvlak te zoeken, heeft tot nu toe weinig successen opgeleverd. Zowel van links als van rechts klinkt kritiek op de uitgelekte plannen. Eerdmans ziet daarin zijn gelijk bevestigd. Hij beschrijft het met een gevleugeld politiek principe: “Als je iedereen tevreden wil houden, stel je iedereen teleur.” Daarmee schetst hij de spagaat waarin het kabinet terechtgekomen lijkt te zijn.

Opmerkelijk is dat ook Jesse Klaver van PRO eerder dezelfde lijn koos. Beide leiders, politiek gezien elkaars tegenpolen, riepen het kabinet op om knopen door te hakken. Dat zij ondanks ideologische tegenstellingen dezelfde kritiek deelden, toont aan dat het streven naar consensus zijn grenzen heeft. Toch trekt Eerdmans nu de conclusie dat de plannen ondanks alles meer links dan rechts uitpakken.

Wat betekent dit voor de politieke verhoudingen?

De kritiek van Eerdmans raakt aan een bredere vraag over hoe het kabinet zijn begrotingsdeal wil sluiten. Als JA21 zich niet herkent in de plannen, valt steun van rechts weg. Tegelijkertijd is het de vraag of PRO en andere linkse partijen tevreden genoeg zijn om de begroting te steunen. Beide scenario’s zijn op dit moment onzeker, omdat de gelekte plannen nog niet definitief zijn en het politieke debat in volle gang is.

Bovendien onderstreept de hele situatie hoe lastig het is om een begroting te maken die meerdere partijen aan boord houdt. Het kabinet heeft de komende weken de tijd om te reageren op de kritiek en mogelijk nog aanpassingen door te voeren. Daarmee is het laatste woord over de definitieve inhoud van de begroting nog lang niet gezegd. De politieke druk neemt toe naarmate Prinsjesdag dichterbij komt.

Alle ogen gericht op Prinsjesdag

Met Prinsjesdag in het verschiet staat het kabinet voor de uitdaging om zijn plannen politiek te verdedigen in een klimaat van verdeeldheid. Eerdmans en JA21 geven duidelijk aan dat zij geen reden zien om de begroting te steunen in de huidige vorm. Of het kabinet zijn koers bijstelt of vasthoudt aan de ingezette lijn, zal bepalend zijn voor de steun die het in de Tweede Kamer kan mobiliseren. De politieke verhoudingen zijn daarmee volop in beweging, en de komende dagen zullen uitwijzen of de kritiek van Eerdmans weerklank vindt bij andere partijen.